efiveia.gr
Συναισθηματική υγεία

Εφηβεία και Κατάθλιψη (Μέρος 1ο) – Πώς θα καταλάβω αν το παιδί μου υποφέρει από κατάθλιψη

Γράφει στο efiveia.gr η Δρ. Αναπτυξιακής Ψυχολογίας – Ψυχοθεραπεύτρια Ευφροσύνη Αλεβίζου

Στο σημερινό μου άρθρο θα σας προτείνω τρόπους που θα σας βοηθήσουν να καταλάβετε αν το παιδί σας υποφέρει από κατάθλιψη. Θα σας επισημάνω τους παράγοντες στους οποίους χρειάζεται να επικεντρωθείτε ώστε να ερμηνεύσετε τις ενδείξεις στη συμπεριφορά και στις συναισθηματικές του εκδηλώσεις που σας προβληματίζουν και να εκτιμήσετε αν το παιδί σας χρειάζεται βοήθεια. 

Η εφηβεία είναι μια φάση ζωής με ιδιαίτερες δυσκολίες. Οι έφηβοι καλούνται να αντιμετωπίσουν προκλήσεις σε σωματικό, συναισθηματικό και κοινωνικό επίπεδο προκειμένου να μπορέσουν να διαμορφώσουν μια συγκροτημένη ταυτότητα και υγιές αίσθημα για τον εαυτό τους. Οι πιέσεις που δέχονται οι έφηβοι μπορεί να τους οδηγούν σε αμφιβολίες για τον εαυτό τους και την ικανότητά τους να ανταποκρίνονται με επάρκεια στις προκλήσεις της ζωής. Πιέσεις να ανταποκριθούν στις αυξανόμενες απαιτήσεις του σχολείου και στην προετοιμασία για το ακαδημαϊκό ή επαγγελματικό τους μέλλον, πιέσεις που προέρχονται από βιολογικούς παράγοντες όπως οι ορμονικές αλλαγές αυτής της περιόδου, και κοινωνικές πιέσεις προκειμένου να αναπτύξουν δεξιότητες για τη δημιουργία και διατήρηση φιλικών και ρομαντικών σχέσεων με όρους αμοιβαίου σεβασμού και ισοτιμίας. Με άλλα λόγια, τα αίτια της κατάθλιψης είναι σύνθετα και μπορεί να περιλαμβάνουν έναν συνδυασμό βιολογικών, ψυχοσυναισθηματικών και κοινωνικών παραγόντων. 

Συχνά, λόγω της ιδιαιτερότητας της αναπτυξιακής φάσης που διανύουν οι έφηβοι, εμφανίζουν μεταπτώσεις στη διάθεση, που μπορεί να εκδηλώνονται με αυξημένο εκνευρισμό και εκδηλώσεις θυμού ή με μελαγχολική διάθεση, απόσυρση και αίσθημα αναξιότητας και απαισιοδοξίας. Γι’ αυτό και χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή από τους γονείς προκειμένου να διαχωρίσουν τις φυσιολογικές και αναμενόμενες εναλλαγές τη διάθεσης από την κατάθλιψη.  

Μπορείτε να αναζητήσετε  περισσότερες πληροφορίες για το ζήτημα των μεταπτώσεων στη διάθεση των εφήβων  και τα ξεσπάσματα  σε προηγούμενα άρθρα μου στο efiveia.gr: «Κυκλοθυμικότητα και εναλλαγές στη διάθεση: τι συμβαίνει στον έφηβο και πώς θα το διαχειριστούμε» και «Τι εκφράζουν τα ξεσπάσματα των εφήβων 

Επίσης, κάτι άλλο που μπορεί να δυσκολέψει τους γονείς να εντοπίσουν και να αξιολογήσουν τα συμπτώματα της κατάθλιψης στον/στην έφηβο είναι ότι η κατάθλιψη μπορεί να εμφανίζεται με διαφορετικές εκδηλώσεις στους εφήβους σε σύγκριση με τους ενήλικες. Συχνά λοιπόν η κατάθλιψη – ιδιαίτερα στην περίπτωση των αγοριών – εκδηλώνεται μέσω προβληματικών συμπεριφορών. Οι υπερβολικά και συστηματικά αντιδραστικές συμπεριφορές, η άρνηση για επικοινωνία και συνεννόηση, όπως και οι αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές, μπορεί να υποκρύπτουν κατάθλιψη. Αν επικεντρώσουμε σε αυτές τις εξωτερικές εκδηλώσεις με στόχο την τροποποίησή τους, χάνουμε το μήνυμα που εκπέμπουν και το μήνυμα δεν είναι άλλο από την ανάγκη του εφήβου για βοήθεια. Αν επικεντρώσουμε στον θυμό που εκφράζει ο έφηβος, χάνουμε τη δυνατότητα να παρέμβουμε στα συναισθήματα που βρίσκονται κάτω από τον θυμό και την αδιαφορία. Αν αντιδρούμε και εμείς με θυμό, τότε στερούμε από τον/την έφηβο την δυνατότητα να μας πλησιάσει. Με άλλα λόγια,  τον/την απομακρύνουμε στην περίοδο που μας έχει ανάγκη περισσότερο, αλλά δεν βρίσκει τρόπο να μας εκφράσει αυτή την ανάγκη. Συχνά, το μόνο που χρειάζεται για να αποκαλυφθούν τα δύσκολα συναισθήματα πίσω από το προσωπείο του θυμού και της αντιδραστικότητας ή της αδιαφορίας, είναι μία θετική προσέγγισηένας καλός λόγοςμια διαβεβαίωση της αγάπης μας και της άνευ όρων αποδοχής μας. Μην αφήνετε λοιπόν να σας ξεγελούν οι εξωτερικές εκδηλώσεις και το συναίσθημα που επιτρέπει  ο έφηβος να έρθει στη επιφάνεια και να καθορίζει τη συμπεριφορά του και τις εκδηλώσεις του. 

Πώς θα εντοπίσετε την κατάθλιψη 

Αρχικά, αξιολογήστε ποσοτικά τις εκδηλώσεις που συνοδεύουν τις εναλλαγές στη διάθεση του/της εφήβου. Με απλά λόγια, πόσο συχνά και σε τι διάρκεια είναι το παιδί σας θυμωμένο και ευέξαπτο ή λυπημένο και αποσυρμένο; Αν βλέπετε ότι αυτά τα συναισθήματα δε υποχωρούν, ή αν βλέπετε ότι είναι τέτοιας έντασης που καθορίζουν την καθημερινότητα του εφήβου, τις συναισθηματικές του εκδηλώσεις και τις κοινωνικές του σχέσεις, τότε είναι πιθανό να υπάρχει κατάθλιψη.  

Επίσης, σας προτείνω ως οδηγό τα παρακάτω ερωτήματα: Παρατηρείτε έλλειψη ενέργειας, απάθεια, χαμηλή κινητοποίηση, εύκολη κόπωση; Ξεσπά συχνά σε κλάματα χωρίς προφανή λόγο; Μοιάζει αναστατωμένο ή αφηρημένο τον περισσότερο καιρό;  Έχει χάσει το παιδί σας το ενδιαφέρον του για δραστηριότητες που το ενδιέφεραν στο παρελθόν; Κλείνεται στον εαυτό του; Αρνείται να βγει και να επικοινωνήσει με φίλους; Παραμελεί την προσωπική του υγιεινή, αδιαφορεί για το ντύσιμο και την εμφάνισή του; Έχουν αλλάξει οι παρέες του; Μήπως βρίσκεται σε παρέες που υιοθετούν επικίνδυνους και αυτοκαταστροφικούς τρόπους έκφρασης; Έχει αλλάξει η σχέση του με το σχολείο; Για παράδειγμα, παραμελεί τα μαθήματα ενώ πριν ήταν συνεπής, δείχνει γενική αδιαφορία για τις ακαδημαϊκές του επιδόσεις και αίσθημα ματαίωσης και παραίτησης; Εμφανίζει προβλήματα συμπεριφοράς ή και δυσκολίες στις σχέσεις με τους εκπαιδευτικούς και τους συμμαθητές του; Έχει δυσκολίες συγκέντρωσης, δείχνει αφηρημένο και αδιάφορο; Περνά πολλές ώρες καθημερινά  μπροστά σε οθόνες; Μήπως επιδίδεται σε επικίνδυνες ή και αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές; Μήπως πειραματίζεται με κάπνισμα, αλκοόλ ή και ναρκωτικές ουσίες; Μήπως αυτοτραυματίζεται; Έχουν αλλάξει οι συνήθειες του ύπνου του; Μήπως κοιμάται πολύ ή παραπονείται για αϋπνία; Μήπως έχουν αλλάξει οι διατροφικές του συνήθειες; Μήπως δηλαδή τρώει πολύ περισσότερο ή εμφανίζει ανορεξία ή επεισόδια βουλιμίας; Μήπως η συμπεριφορά του είναι ιδιαίτερα παρορμητική και απρόσεκτη; Μήπως μιλά υποτιμητικά για τον εαυτό του; Εμφανίζει χαμηλή αυτοεκτίμηση, αίσθημα αναξιότητας, απαισιοδοξία για το μέλλον, απελπισία, ενοχές; Μήπως απειλεί ότι θα φύγει από το σπίτι, ή δεν ενημερώνει για το πού βρίσκεται και με ποιους; Λείπει πολλές ώρες από το σπίτι και γυρνά αργά;  Μιλά συχνά για τον θάνατο εκφράζοντας αίσθημα κενού και ματαιότητας για τη ζωή; Αναφέρεται σε σκέψεις αυτοκτονίας;  

Φυσικά, χρειάζεται να είστε αρκετά κοντά στο παιδί σας συναισθηματικά για να  παρατηρήσετε την καθημερινότητά του και να εκτιμήσετε και να ερμηνεύσετε τις εκδηλώσεις του. Η καθεμία από τις παραπάνω συμπεριφορές και εκδηλώσεις δεν συνιστά από μόνη της κατάθλιψη. Αν όμως παρατηρείτε έναν συνδυασμό των παραπάνω συμπτωμάτων και εκδηλώσεων, τότε είναι πιθανό ο/η έφηβος να εμφανίζει κατάθλιψη. Εμπιστευθείτε τη διαίσθησή σας. Δεν είστε βέβαια ψυχίατροι, είστε όμως γονείς και γνωρίζετε το παιδί σας καλύτερα από τον καθένα. Αν διαισθάνεστε ότι κάτι δεν πάει καλά στη ζωή του παιδιού σας, το πιθανότερο είναι να έχετε δίκιο.  

Αν λοιπόν το παιδί σας εμφανίζει κατάθλιψη, πρέπει να θυμάστε ότι η κατάθλιψη δεν είναι μια μόνιμη κατάσταση, είναι μια διαταραχή της διάθεσης που αντιμετωπίζεται με την κατάλληλη υποστήριξη και θεραπεία.  

Χρειάζεται όμως προσοχή να μην υπερβείτε τον ρόλο σας, γιατί άστοχοι ή υπερβολικοί χειρισμοί θα απομακρύνουν τον έφηβο και θα έχουν τα  αντίθετα από τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Θυμηθείτε ότι οι έφηβοι δίνουν μεγάλη αξία στην ιδιωτικότητα και στη δυνατότητά τους για αυτονόμηση. Γι’ αυτό και η παρεμβατικότητα από πλευράς σας δεν ενδείκνυται ως στρατηγική. Αν λοιπόν, πιστεύετε ότι το παιδί σας εμφανίζει κατάθλιψη, μη βιαστείτε να παρέμβετε προκειμένου να «διορθώσετε» την κατάσταση και να τον «κάνετε» να νιώσει καλά για τον εαυτό του και τη ζωή του. Αυτό που πρέπει να κάνετε, είναι να βοηθήσετε  τον έφηβο με διακριτικούς χειρισμούς και με σεβασμό του ιδιαίτερου κόσμου και των αναγκών του να αισθανθεί και  να εκφράσει ο ίδιος την επιθυμία και την ανάγκη του για βοήθεια. Μην ξεχνάτε ότι δεν μπορούμε να βοηθήσουμε τους άλλους αν οι ίδιοι δεν θέλουν να βοηθηθούν. 

Στο επόμενο άρθρο μου λοιπόν θα σας μιλήσω για τους τρόπους αντιμετώπισης της κατάθλιψης στην εφηβεία, για το τι να κάνετε και τι να μην κάνετε προκειμένου να βοηθήσετε τον/την έφηβο να διαχειριστεί τα συναισθήματά του και να ξεπεράσει την κατάθλιψη.  

Διαβάστε επίσης:

Κρίσεις πανικού σε παιδιά και εφήβους

efiveia.gr

Η διαφορετικότητα στην εφηβεία

efiveia.gr

Πως ο εθελοντισμός βοηθάει στην ψυχολογία των εφήβων

efiveia.gr

Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε τα παιδιά μας να «χτίσουν» μία υγιή και ώριμη προσωπικότητα;

Γιάννης Ξηντάρας

Βία στην οικογένεια: Πώς επηρεάζει τα παιδιά και τους εφήβους

Ευφροσύνη Αλεβίζου

Όταν ο έφηβος βιώνει την απώλεια…

efiveia.gr

Αφήστε σχόλιο

Social Media Auto Publish Powered By : XYZScripts.com