“Η κόρη μου βιάζεται να κάνει πράγματα, να ξενυχτήσει, να πιει…”

Ερώτημα αναγνώστριας

Καλησπέρα.

Η κόρη μου ενηλικιώθηκε πριν 2 μήνες. Έδωσε Πανελλήνιες και από τότε έχει μια συμπεριφορά που με αγχώνει. Βιάζεται να κάνει πράγματα, να ξενυχτήσει, να πιει, να καπνίσει. Σαν απάντηση στην ανησυχία μας, λέει συνέχεια ότι ενηλικιώθηκε, την καλύπτει ο νόμος και δεν μπορώ ούτε εγώ, ούτε ο πατέρας της να την εμποδίσουμε. Πώς να της εξηγήσουμε ότι μας νοιάζει πάνω απ’ όλα η ασφάλειά της και δεν θέλουμε να της στερήσουμε εμπειρίες;

Απαντά η Δρ. Αναπτυξιακής Ψυχολογίας-Ψυχοθεραπεύτρια Ευφροσύνη Αλεβίζου

Η ενηλικίωση είναι μια διεργασία ζωής και όχι μια ημερομηνία. Αυτό είναι κάτι που εμπειρικά γνωρίζουμε όλοι εμείς οι ενήλικες. Ωστόσο, αυτή η απλή αλήθεια της ζωής δεν είναι εύκολο να γίνει κατανοητή από τα νεαρά άτομα που βρίσκονται τώρα σε διεργασία μετάβασης στη ζωή τους. Επίσης, δεν είναι καθόλου εύκολο να μεταδώσουμε αυτό το μήνυμα στα παιδιά μας, ακριβώς επειδή πρόκειται για μια εμπειρική και όχι για μια διανοητική αλήθεια. Εδώ είναι που χρειάζεται λοιπόν προσοχή στον τρόπο μας, γιατί αυτά που έχουμε να τους πούμε μπορεί συχνά να ανοίγουν το πεδίο για αναμέτρηση δυνάμεων.

Όπως και σε κάθε άλλη περίσταση που ως γονείς επιδιώκουμε να περάσουμε μηνύματα στα παιδιά μας, έτσι και στην περίσταση αυτή, θα χρειαστεί να θυμηθούμε ότι μεταδίδουμε περισσότερο μέσα από το ποιοι είμαστε ως άτομα, και μέσα από το πώς αυτό εκφράζεται από τις επιλογές της ζωής μας, παρά μέσα από απόπειρες να διδάξουμε και να νουθετήσουμε τα παιδιά μας, ειδικά σε μεγαλύτερες ηλικίες.

Θα σας ζητήσω να ανατρέξετε στο παρελθόν και να αναλογιστείτε άλλες περιόδους μετάβασης στη ζωή του παιδιού σας. Για παράδειγμα, την περίοδο μετάβασης από την βρεφική στην προσχολική ηλικία με τις πρώτες απόπειρες για αυτονόμηση και προσωπική πρωτοβουλία του παιδιού. Τις περιόδους μετάβασης στα σχολικά χρόνια από την μια βαθμίδα στην επόμενη και την διαχείριση των προκλήσεων, τον βαθμό ανεξαρτησίας που διεκδικήθηκε και κατακτήθηκε και τον βαθμό υπευθυνοποίησης που συνόδευσε κάθε απόπειρα για προσωπική πρωτοβουλία, πειραματισμό και διαφοροποίηση από εσάς τους γονείς.

Αναλογιστείτε με ποιους τρόπους το παιδί σας διεκδίκησε τη διαφοροποίησή του και πώς ανταποκριθήκατε εσείς στις διεκδικήσεις. Αναλογιστείτε ακόμα τι ρόλο έπαιξε στο πώς διαχειριστήκατε τις μεταβάσεις ως οικογένεια, η ιδιοσυγκρασία της κόρης σας, η ιδιοσυγκρασία του καθενός από τους γονείς, η μεταξύ σας σχέση και η συνολικότερη δυναμική της οικογένειας. Το ζητούμενο σε κάθε ηλικία και σε κάθε μετάβαση ζωής είναι η διαμόρφωση της κατάλληλης ισορροπίας μεταξύ βαθμού αυτονομίας που σταδιακά κατακτά το παιδί και της ασφάλειας που του παρέχεται από το οικογενειακό πλαίσιο. Μακροπρόθεσμος στόχος φυσικά είναι η ανάπτυξη των εργαλείων αυτοπροστασίας που θα οδηγήσουν το παιδί στο να μάθει να προστατεύει τον εαυτό του και να διαμορφώνει το ίδιο συνθήκες ασφάλειας.

Κοιτάζοντας προς τα πίσω στην ιστορία της οικογένεια και του παιδιού σας μπορεί να ανακαλύψετε καταστάσεις και δυναμικές που εμπόδισαν την ομαλή μετάβαση. Αν αυτές οι καταστάσεις και δυναμικές αφορούν πρότυπα στη μεταξύ σας επικοινωνία, θα σας υπενθυμίσω ότι δεν είναι ποτέ αργά για αλλαγή. Ίσα ίσα που οι διεκδικήσεις και αναζητήσεις της κόρης σας σε αυτήν τη φάση της ζωής της μπορεί να λειτουργήσουν ως ευκαιρία να επανεξετάσετε ζητήματα που αφορούν τη μεταξύ σας σχέση. Δυστυχώς δεν έχω παραπάνω πληροφορίες για το αναπτυξιακό ιστορικό της κόρης σας και για την ιστορία της οικογένειας σας, ώστε να μπορέσω να σας δώσω μια πιο εστιασμένη εκτίμηση.

Δοκιμάστε να απαντήσετε τα παρακάτω ερωτήματα για να επιχειρήσετε μια ερμηνεία της παρούσας κατάστασης: Ήταν η κόρη σας ένα παιδί και μια έφηβη περιορισμένη και συμμορφωμένη στις δικές σας επιθυμίες μέχρι πρόσφατα; Εξέφραζε τη διαφοροποίησή της; Είναι το παιδί που δεν ήθελε να σας δυσαρεστεί ή το παιδί που πάντα διεκδικούσε; Έχετε μια σχέση που βασίζεται σε ανοιχτή και ισότιμη επικοινωνία, ή μια σχέση που ταλαιπωρείται από συνεχείς συγκρούσεις, αντιπαραθέσεις και αναμέτρηση δυνάμεων;

Σε κάθε περίπτωση, θα σας πρότεινα να επιχειρήσετε αλλαγή στη μεταξύ σας σχέση. Αν η κόρη σας αναφέρεται στο γεγονός ότι νομικά δεν έχετε τη δυνατότητα να την «εμποδίσετε», όπως και ισχύει, αυτό είναι για μένα ενδεικτικό ρήγματος στη μεταξύ σας σύνδεση. Το ζητούμενο δεν είναι να την εμποδίσετε, αλλά να την «κερδίσετε» επικοινωνιακά ώστε να δεχθεί να βρίσκεται σε διάλογο μαζί σας. Η δική σας προσπάθεια χρειάζεται κατά τη γνώμη μου να εστιάσει ταυτόχρονα στην κατανόηση των διεκδικήσεων και των πειραματισμών της κόρης σας και στην αλλαγή του δικού σας τρόπου προσέγγισης και της ίδιας και όσων εκφράζει αυτή την εποχή.

Δώστε της το περιθώριο να σας μιλήσει για τα πράγματα που «βιάζεται» να κάνει και προσπαθήστε να καταλάβετε το νόημα που έχουν για την ίδια. Το να ξενυχτάει, να πίνει, να καπνίζει εκφράζει μια στάση ζωής και θα πρέπει μαζί της να αναζητήσετε το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται αυτή η στάση ζωής. Αυτό το «μαζί» όμως θα πρέπει να το διεκδικήσετε και να το κατακτήσετε διαμορφώνοντας σχέση αμοιβαίας εμπιστοσύνης.

Το πλαίσιο των αναζητήσεων της κόρης σας περιλαμβάνει διαστάσεις αυτοπροσδιορισμού που είναι κεντρικό ζήτημα σε αυτήν τη φάση ζωής. Με άλλα λόγια, θέλει να δει αν της ταιριάζει το ξενύχτι, το ποτό, το κάπνισμα στην ταυτότητα που διαμορφώνει για τον εαυτό της. Όσο μεγαλώνει, τόσο λιγότερο έλεγχο μπορείτε να έχετε πάνω στις επιλογές της. Προσπαθήστε να διαμορφώσετε ένα πλαίσιο επικοινωνίας που θα της επιτρέψει να δει και να αξιολογήσει αυτές τις επιλογές μέσα στο μεγαλύτερο σχήμα της ζωής της, ολιστικά, ως μέρος της ταυτότητάς της και όχι απλά ως συμπεριφορές κινδύνου. Το να της επισημαίνετε τους κινδύνους δεν αρκεί και μπορεί να έχει και τα αντίθετα από τα επιθυμητά αποτελέσματα, οδηγώντας σε απομάκρυνση, απόκρυψη και συγκρουσιακή δυναμική.

Παρόλο που δεν μπορείτε να ελέγξετε τις επιλογές της κόρης σας, μπορείτε να ελέγξετε τις δικές σας επιλογές στην επικοινωνία σας μαζί της και την συναισθηματική και διανοητική ανταπόκριση στο πλαίσιο ζωής που φαίνεται να διαμορφώνει αυτή την εποχή.

Το ότι ενηλικιώθηκε ημερολογιακά δεν σημαίνει φυσικά ότι είναι σε θέση να ελέγχει παρορμητικές συμπεριφορές και να τοποθετείται ώριμα απέναντι στις πιέσεις συμμόρφωσης στο δίκτυο των συνομηλίκων. Παρατηρήστε με ενδιαφέρον, επισημάνετε χωρίς κριτική, δείξτε κατανόηση και υπομονή.

Σας υπενθυμίζω ότι η περιοχή του εγκεφάλου που ελέγχει τη λήψη αποφάσεων, τον προγραμματισμό και τον έλεγχο της παρόρμησης, ωριμάζει πλήρως -κατά μέσο όρο- γύρω στα 25. Για αυτό και μιλάμε για διεργασία ωρίμανσης που εκφράζει το περιεχόμενο της ενηλικίωσης πέρα από την ημερομηνία γέννησης.

Αυτό που επίσης μπορείτε να κάνετε και που είναι εξίσου σημαντικό με την αλλαγή στην προσέγγισή σας, είναι να παρέχετε ευκαιρίες για υπευθυνοποίηση της κόρης σας. Έτσι, θα την βοηθήσετε να ωριμάσει, να διαχειριστεί προκλήσεις και δυσκολίες, να επιλύσει προβλήματα, να επεξεργαστεί συναισθήματα και σκέψεις και να δημιουργήσει σταδιακά την επιθυμητή και ασφαλή ισορροπία ανάμεσα σε επιλογές, υποχρεώσεις, σχέδια για το παρόν και το μέλλον.