Η ανάγκη του εφήβου για ανεξαρτησία: πότε είναι φυσιολογική και πότε ανησυχητική;

Γράφει η Ψυχολόγος Ιωάννα Φερεντίνου

Η εφηβεία είναι μια εποχή αλλαγής, ένα πέρασμα ανάμεσα σε αυτό που ήταν το παιδί και σε αυτό που σιγά σιγά γίνεται. Μέσα σε αυτή τη διαδρομή, ο έφηβος αναζητά περισσότερο χώρο, περισσότερη ελευθερία και τη δική του φωνή. Θέλει να παίρνει αποφάσεις, να δοκιμάζει τα όριά του και να ανακαλύπτει ποιος είναι, πέρα από όσα μέχρι τότε γνώριζε για τον εαυτό του. Η ανάγκη για ανεξαρτησία, επομένως, δεν είναι από μόνη της ανησυχητική· είναι ένα φυσικό κομμάτι της πορείας προς την ενηλικίωση.

Κάποιες φορές αυτή η ανάγκη μπορεί να μοιάζει με απόσταση. Ο έφηβος μπορεί να ζητά περισσότερη ιδιωτικότητα, να περνά περισσότερο χρόνο στο δωμάτιό του, να αμφισβητεί τους κανόνες ή να μοιράζεται λιγότερα με την οικογένεια. Ίσως οι φίλοι να αποκτούν μεγαλύτερη σημασία και οι γονείς να αισθάνονται πως μια πόρτα αρχίζει να κλείνει. Όμως η απόσταση αυτή δεν σημαίνει απαραίτητα απόρριψη. Συχνά είναι ένας τρόπος να δημιουργήσει τον δικό του χώρο, να δοκιμάσει τα όριά του και να χτίσει σταδιακά την προσωπική του ταυτότητα.

Υπάρχουν, όμως, στιγμές που η σιωπή παύει να είναι απλώς ανάγκη για χώρο και αρχίζει να μοιάζει με βάρος.

4 σημάδια ότι η απομόνωση χρειάζεται προσοχή

• Απομακρύνεται έντονα και σταθερά από φίλους, οικογένεια και δραστηριότητες που παλαιότερα απολάμβανε.
• Παρουσιάζει σημαντικές αλλαγές στη διάθεση, όπως επίμονη θλίψη, ευερεθιστότητα ή έντονο άγχος.
• Παραμελεί την καθημερινότητά του, με αλλαγές στον ύπνο, την όρεξη, τη σχολική επίδοση ή την προσωπική φροντίδα.
• Δυσκολεύεται να επικοινωνήσει ή να ζητήσει βοήθεια, δείχνοντας πως κλείνεται όλο και περισσότερο στον εαυτό του.

Η απομόνωση από μόνη της δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει πρόβλημα. Η διάρκεια, η ένταση και η αλλαγή σε σχέση με τη συνηθισμένη συμπεριφορά του εφήβου είναι αυτά που αξίζει να παρατηρούμε.

Σε αυτή την εύθραυστη ισορροπία, ο ρόλος του γονιού δεν είναι να κρατήσει τον έφηβο κοντά του με κάθε τρόπο, αλλά να του προσφέρει χώρο χωρίς να αποσύρει την παρουσία του. Να υπάρχουν όρια, αλλά και εμπιστοσύνη. Να υπάρχει ενδιαφέρον, χωρίς ανάκριση.

 Να μπορεί ο έφηβος να κλείσει την πόρτα του δωματίου του, γνωρίζοντας πως πίσω από αυτήν υπάρχει ένας άνθρωπος διαθέσιμος να τον ακούσει. Η αποδοχή, η ήρεμη επικοινωνία και η σταθερή παρουσία μπορούν να γίνουν το ασφαλές έδαφος πάνω στο οποίο θα χτιστεί η ανεξαρτησία του.

Γιατί η ανεξαρτησία δεν σημαίνει πως ο έφηβος δεν χρειάζεται πια κανέναν. Σημαίνει πως μαθαίνει να ανοίγει τα δικά του φτερά, χωρίς να φοβάται ότι δεν υπάρχει πια έδαφος για να επιστρέψει. Και ίσως αυτή να είναι η πιο δύσκολη πλευρά της εφηβείας: να μάθεις να αφήνεις ένα παιδί να απομακρύνεται, χωρίς ποτέ να του αφήσεις την αίσθηση πως είναι μόνο.