“Ο γιος μου δίνει φέτος πανελλήνιες και έχει σχεδόν παραιτηθεί από κάθε προσπάθεια”

Ερώτημα αναγνώστριας

Καλησπέρα σας. Ο γιος μου δίνει Πανελλήνιες φέτος, 2ο πεδίο. Είναι μέτριος μαθητής, καθώς κάνει τόσο, όσο και καμία προσπάθεια παραπάνω. Ωστόσο, φέτος, που χρειάζεται το κάτι παραπάνω, δεν το κάνει, δεν δείχνει ενδιαφέρον για τίποτα περισσότερο από το κινητό με χρήση 6-7 ώρες καθημερινά. Τις καθημερινές δεν διαβάζει καθόλου και μόνο το σκ 2-3 ώρες την κάθε ημέρα. Από το φροντιστήριο μου λένε για παραίτηση, χαμηλή αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση και αντίσταση να μιλήσει με κάποιον ειδικό. Δεν παίρνει από λόγια, ούτε από μένα ούτε από τον πατέρα του (είναι πολύ ελεγκτικός και ασκεί πίεση). Ωστόσο, αν τον ρωτήσεις τι θέλεις να κάνεις, απαντά Πολυτεχνείο και σχολές με μαθηματικά, χωρίς να έχει ιδέα.. Και θεωρεί και σίγουρο ότι “κάπου θα περάσει, δεν θα χαθεί”. Προφανώς και δεν κρίνω την όποια αποτυχία, αλλά χωρίς να κάνει καμία προσπάθεια; Έχω παρακαλέσει τους καθηγητές στο φροντιστήριο να του βάλουν ένα πρόγραμμα, μια δομή κλπ, αλλά η μόνη απάντηση που παίρνω είναι “παρόλο που είναι πολύ κλειστός και αυτοκαταστροφικός, θα τον έχω από κοντά”.. Και απελπίζομαι περισσότερο. Μπορείτε να με συμβουλεύσετε παρακαλώ; Ευχαριστώ 

---

Απαντά η Δρ. Αναπτυξιακής Ψυχολογίας-Ψυχοθεραπεύτρια Ευφροσύνη Αλεβίζου

Παρόλο που δεν έχω αρκετά στοιχεία που να μου επιτρέπουν μια ολοκληρωμένη απάντηση, πιστεύω ότι σε ένα γενικό επίπεδο,  η ερώτησή σας περιέχει και την απάντηση. Με άλλα λόγια, έχετε ακριβή εικόνα του τι συμβαίνει, μόνο που είναι πιθανό να μην αναγνωρίζετε την πραγματικότητα, τόσο λόγω της στενής συναισθηματικής εμπλοκής σας με το παιδί σας, όσο  και λόγω των ευρύτερων δυναμικών στην οικογένεια σας, των οποίων δεν έχω ακριβή εικόνα.

Είναι πιθανό αφού μπορέσετε  να αποκρυπτογραφήσετε τα μηνύματα που στέλνει ο γιος σας, να ερμηνεύσετε τη στάση του απέναντι στο σχολείο και τις Πανελλήνιες εξετάσεις, ώστε να μπορέσετε να τον υποστηρίξετε με τον κατάλληλο τρόπο.

Ούτε η παραίτηση είναι τυχαία, ούτε η χαμηλή αυτοεκτίμηση, ούτε και η «αυτοκαταστροφικότητα» που περιγράφουν οι εκπαιδευτικοί. Το ζητούμενο είναι να εντοπίσετε αυτό που το παιδί σας επιχειρεί να σας μεταφέρει μέσα από την στάση παραίτησης που υιοθετεί. Η παραίτηση εμπεριέχει κατά τη γνώμη μου μια διάσταση αβοηθησίας.

Όταν κάποιος αισθάνεται αβοήθητος, παραιτείται από την προσπάθεια. Θα πρέπει να ανατρέξετε στο κοντινό και μακρινό παρελθόν, στην σχέση του παιδιού σας με το σχολείο από τα χρόνια του Δημοτικού σχολείου και στη δική σας στάση απέναντι σε αυτήν τη σχέση. Θα χρειαστεί να ρίξετε μια πολύ προσεκτική ματιά στη σχολική και ακαδημαϊκή πορεία του παιδιού σας. Υπήρξε ποτέ ένας μαθητής με εσωτερικό κίνητρο και δέσμευση στις σχολικές υποχρεώσεις; Ήσασταν δίπλα του ως πηγή υποστήριξης από μικρή ηλικία; Ή μήπως ήσασταν «από πάνω» του; Πώς αξιολογείτε τη δική σας στάση σήμερα;

Προσοχή: Δεν σας ζητώ να κάνετε αυτήν τη διερεύνηση και ενδοσκόπηση με στόχο την ενοχοποίησή σας. Σας ζητώ να μπείτε σε αυτήν τη διαδικασία επίγνωσης προκειμένου να εντοπίσετε τους παράγοντες που έχουν συμβάλλει στην τωρινή έλλειψη κινητοποίησης του παιδιού σας. Κάποιες διαστάσεις της δικής σας συμπεριφοράς είναι πιθανό να πυροδοτούν και να συντηρούν την παθητικότητα, την παραίτηση και την αυτοκαταστροφικότητα του γιου σας.

Για παράδειγμα, η φράση κλειδί που χτυπά κουδούνι κινδύνου στα αφτιά μου, είναι ότι ο πατέρας είναι «πολύ ελεγκτικός και ασκεί πίεση». Αυτή είναι μία διάσταση που θα χρειαστεί να αξιολογήσετε και να αλλάξετε κατά την γνώμη μου. Μέσα από πίεση και έλεγχο δεν καλλιεργείται εσωτερικό κίνητρο. Επιτυγχάνεται η τυπική συμμόρφωση, όπως αυτή του γιου σας, που δεν αρνείται να πηγαίνει φροντιστήριο, δεν εκφράζει την πραγματική του άποψη και επιθυμία για τη συμμετοχή του στις Πανελλήνιες, αλλά ταυτόχρονα δεν επενδύει στην διαδικασία. Αυτού του είδους η συμμόρφωση αποτελεί μια παθητικά – επιθετική μορφή ανταπόκρισης στην πίεση του περιβάλλοντος την οποία το παιδί σας την συνδυάζει με το απόλυτο κλείσιμο στον εαυτό του προκειμένου να προστατευθεί.

Παρόλο που δεν διαθέτω καμία εξειδικευμένη γνώση σχετικά με  τα πεδία των Πανελληνίων, ως μέσος πολίτης αυτής της χώρας, γνωρίζω ότι το πεδίο που οδηγεί στο Πολυτεχνείο είναι ιδιαίτερα απαιτητικό. Επίσης, γνωρίζω ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο το να εισαχθεί κάποιος στις Πολυτεχνικές σχολές και γνωρίζω ότι αυτό απαιτεί μεγάλα επίπεδα δέσμευσης στην προετοιμασία για τις εξετάσεις, με άλλα λόγια πολλή, συστηματική και οργανωμένη μελέτη. Με βάση αυτές τις περιορισμένες γνώσεις μου, μου προκύπτουν κάποια ερωτήματα που μέσα από την απάντησή τους μπορεί και να οδηγηθείτε σε μια καλύτερη κατανόηση της κατάστασης.

Αναρωτιέμαι λοιπόν για ποιον λόγο ένας μέτριος μαθητής επιλέγει αυτό το συγκεκριμένο πεδίο. Αναρωτιέμαι επίσης πώς έχουν οι γονείς επηρεάσει αυτήν την επιλογή. Μήπως ο γιος σας επιλέγει αυτήν την κατεύθυνση σπουδών θέλοντας να ικανοποιήσει κάποια δική σας εκφρασμένη με άμεσο ή έμμεσο τρόπο επιθυμία και προσδοκία; Τι σημαίνει για τον ίδιο το να περάσει σε κάποια, οποιαδήποτε σχολή του Πολυτεχνείου; Τι είδους νόημα έχει αυτή η επιδίωξη για τον γιο σας; Είναι κάτι που αντιστοιχεί σε προσωπικό του όνειρο; Ή μήπως όχι; Από την εμπειρία μου γνωρίζω ότι τα προσωπικά όνειρα κινητοποιούν τους ανθρώπους, δημιουργούν κίνητρα και συμβάλλουν στην επένδυση σε στόχους. Αυτό δεν φαίνεται να ισχύει για τον γιο σας. 

Επίσης, αναρωτιέμαι αν η αβοηθησία αυτή έχει προκύψει μέσα από σταδιακή συσσώρευση κενών στη γνώση και την ζητούμενη ύλη. Υποθέτω ότι ένα παιδί που υιοθετεί αυτού του είδους την παθητική στάση, βιώνει χαοτικές συνθήκες που διαμορφώνονται από τεράστια κενά γνώσης. Έτσι, η προσπάθεια για ανταπόκριση γίνεται φαύλος κύκλος, αδιέξοδος.

Πιστεύω ότι χρειάζεται μια ρεαλιστική εκτίμηση των κλίσεων και των ελλείψεων του γιου σας σε μαθησιακό επίπεδο. Είναι πιθανό να μην έχει επιλέξει τη σωστή και κατάλληλη για τον ίδιο κατεύθυνση σπουδών. Ακόμα και αν τα αντικείμενα του αρέσουν και τον ενδιαφέρουν, είναι πιθανό να έχουν δημιουργηθεί κενά που δεν έχει τον χρόνο να καλύψει.

Θα πρέπει να προσπαθήσετε να βρείτε τι ακριβώς συμβαίνει μαθησιακά. Συνεργαστείτε με το σχολείο και το φροντιστήριο και επιδιώξτε να πάρετε μια ακριβή και ρεαλιστική εικόνα. Από την εμπειρία μου επίσης γνωρίζω ότι σε πολλά παιδιά δεν ταιριάζει το ομαδικό φροντιστήριο. Ιδιαίτερα σε μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες και ιδιαιτερότητες στον τρόπο μάθησης και τη συγκέντρωση της προσοχής, αυτό που φαίνεται να αποδίδει είναι η εξατομικευμένη εκπαιδευτική υποστήριξη. Γνωρίζω φυσικά ότι αυτή είναι μια δαπανηρή οδός για τις οικογένειες, μπορείτε όμως να ζητήσετε από το φροντιστήριο μια περισσότερο εξατομικευμένη ματιά πάνω στον γιο σας. Πιθανό να βοηθούσαν κάποιες προσαρμογές που να καλύπτουν τις ανάγκες του.

Δεν σχολιάζω την πολύωρη ενασχόληση του γιου σας με το κινητό γιατί από τις πληροφορίες που δίνετε δεν μπορώ να δημιουργήσω ένα πλαίσιο ερμηνείας. Με άλλα λόγια, αυτή η συμπεριφορά χρειάζεται να αξιολογηθεί σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες που θα υποδείκνυαν αν υπάρχει πρόβλημα προς διερεύνηση.

Πώς είναι η καθημερινότητα του γιου σας; Δεν έχω εικόνα για το ποιος είναι, τι τον ενδιαφέρει, τι του αρέσει, ποιος είναι ο συναισθηματικός και κοινωνικός του κόσμος; Έχω μια πολλή στενή οπτική αυτήν τη στιγμή που εστιάζει αποκλειστικά στην ανταπόκριση του στις ακαδημαϊκές υποχρεώσεις.   

Δεν πιστεύω ότι αυτό που θα βοηθήσει στην παρούσα φάση είναι το να μιλήσει ο γιος σας με ειδικό. Πιστεύω όμως ότι είναι πολύ πιθανό να χρειάζεστε εσείς οι γονείς την βοήθεια του ειδικού. Θα πρέπει – με ή χωρίς την βοήθεια του ειδικού της ψυχικής υγείας- να αναζητήσετε τρόπους που θα ωθήσουν το παιδί σας να ανοιχτεί, να εκφραστεί, να μιλήσει, να εκφράσει επιθυμίες.  Για να μπορέσει να ανοιχτεί ο γιος σας, προϋπόθεση είναι να νιώθει ασφαλής. Να γνωρίζει ότι δεν θα τον κρίνετε και να είναι βέβαιος για την άνευ όρων αποδοχή σας. Αυτήν τη διαβεβαίωση θα μπορέσετε να του την δώσετε μέσα από αλλαγές στην επικοινωνία και μέσα από την αναπλαισίωση των ιδεών και των προσδοκιών σας για την ακαδημαϊκή  και επαγγελματική πορεία του παιδιού σας. Εσείς οι γονείς χρειάζεται να αποκτήσετε ακριβή επίγνωση του τι περιμένετε και γιατί και να επιχειρήσετε επιπλέον μια ακριβή αξιολόγηση του αν οι προσδοκίες σας ταιριάζουν στο παιδί σας και σε αυτά που μπορεί και που θέλει να κάνει.

Υπενθυμίζω εδώ ότι οι Πανελλήνιες δεν είναι μονόδρομος και ότι πάντα υπάρχει το περιθώριο για εναλλακτικές επιλογές στη ζωή αρκεί εμείς να δώσουμε στον εαυτό μας και στους οικείους μας ανάλογο περιθώριο ευελιξίας.

Μπορώ να προβλέψω ότι όταν αλλάξει η δυναμική που υπαγορεύεται από τον έλεγχο και  την πίεση από τη μια και την παθητικότητα και την παραίτηση από την άλλη, θα απελευθερωθείτε όλοι από την αδιέξοδη κατάσταση όπου έχετε εγκλωβιστεί και θα δώσετε το περιθώριο στο παιδί σας να εκφράσει το δυναμικό του με τον τρόπο που του ταιριάζει.

Σας προτείνω να διαβάσετε και προηγούμενα άρθρα μου στο efiveia.gr σχετικά με τις Πανελλήνιες και το κίνητρο για το σχολείο:

Γονείς και έφηβος στο ξεκίνημα της Γ Λυκείου

Η κόρη μου που δίνει φέτος πανελλήνιες, είναι εντελώς αδιάφορη

Η κόρη μου αποφάσισε να μη δώσει Πανελλήνιες

Πώς μπορώ να βοηθήσω την κόρη μου την περίοδο αυτή που ετοιμάζεται για πανελλαδικές και έχει υψηλούς στόχους;

Πανελλήνιες εξετάσεις: Οδηγίες προς γονείς

Πανελλήνιες εξετάσεις: Οδηγίες προς υποψήφιους

Ναι στην ενθάρρυνση, όχι στην πίεση!

Έντονη εφηβεία, φωνές, ψέματα για το διάβασμα

Ο γιος μου δεν θέλει να πάει στο φροντιστήριο

Ο γιος μου αποφάσισε ότι δεν θέλει να δώσει Πανελλήνιες, θέλει να γίνει κομμωτής

Αποτυχία στις Πανελλήνιες εξετάσεις: Η επόμενη μέρα

Σε συνέχεια της παραπάνω απάντησης, γράφει η Εκπαιδευτικός και δημιουργός του efiveia.gr Ελένη Λινάκη

Αγαπητή κυρία,

Διάβασα με προσοχή το ερώτημά σας, καθώς αντιμετωπίζω σχεδόν κάθε χρόνο τέτοιου είδους «παραιτήσεις» από μαθητές. Θα ήθελα λοιπόν να εκφράσω και τη δική μου άποψη από την πλευρά του εκπαιδευτικού, η οποία συνδέεται σε πολλά σημεία με την άποψη της κυρίας Αλεβίζου.

Διδάσκω μαθηματικά για σχεδόν 25 χρόνια και έχω συναντήσει – πιστεύω – όλα τα είδη μαθητών, καλών, κακών, ευαίσθητων ή όχι, αγχωμένων, κλπ. Κάθε χρόνο ζω την αγωνία των παιδιών και των γονέων και δεν σας κρύβω πως κι εγώ κάθε χρόνο αισθάνομαι έντονα την ίδια αγωνία, η οποία δεν είναι άλλη από το να περάσει ο κάθε μαθητής μου στη σχολή που πιστεύει ότι του ταιριάζει και θα έχει μέσω αυτής το μέλλον που θέλει.

Θα ξεκινήσω λοιπόν με λίγα λόγια για το 2^ο πεδίο (Τεχνολογικών και Θετικών Σπουδών) που έχει επιλέξει ο γιος σας, που σημαίνει ότι στις πανελλήνιες δίνει Μαθηματικά, Φυσική, Χημεία και Έκθεση-Λογοτεχνία. Είναι η αντίστοιχη 1^η δέσμη που είχαμε παλιά. Σαν πεδίο είναι πολύ απαιτητικό, η ύλη (τουλάχιστον στα μαθηματικά) είναι πολύ μεγάλη, με πολλές μεθοδολογίες και υψηλό επίπεδο ασκήσεων. Το ίδιο ισχύει και για τη φυσική από ό,τι ξέρω. Η χημεία κατά γενική ομολογία είναι πιο εύκολη και το αποτέλεσμα στην έκθεση είναι απρόβλεπτο, όπως ήταν πάντα.

Απαιτεί συνεχές διάβασμα, γιατί όλα «συνδέονται» μεταξύ τους. Λίγες ώρες δεν φτάνουν, και ειδικά όπως αναφέρατε 2-3 ώρες το σαββατοκύριακο όχι μόνο δεν είναι αρκετό, αλλά είναι σαν να μην κάνει τίποτα.

Ως εκ τούτου, με τα τωρινά δεδομένα και με τη συχνότητα διαβάσματος, το παιδί είναι πολύ δύσκολο να περάσει σε πολυτεχνικές σχολές. Συγκεκριμένα, το μάθημα των μαθηματικών είναι ιδιαίτερα δύσκολο και μόνο οι άριστοι μαθητές φτάνουν – και ίσως ξεπεράσουν – το 17-18 στην βαθμολογία στις πανελλήνιες. Θα το έχετε δει εξάλλου κι εσείς από τα στατιστικά κάθε χρονιάς. 

Φυσικά, υπάρχουν σχολές με πολύ λιγότερα μόρια, που σίγουρα έχουν μαθηματικά (σχεδόν όλες οι σχολές έχουν μαθηματικά στο πρόγραμμα σπουδών τους). 

Πάμε τώρα στο φροντιστήριο. Αναφέρετε ότι οι καθηγητές του φροντιστηρίου «τον έχουν από κοντά». Τι σημαίνει ακριβώς η έκφραση αυτή; Την αισθάνεται και ο γιος σας; Γιατί το «από κοντά» θεωρώ πως είναι υποκειμενικό. Οι καθηγητές λένε ότι τον έχουν από κοντά. Ο γιος σας το εισπράττει αυτό; Από την απάντησή σας εικάζω πως όχι. Ένας καθηγητής (είτε φροντιστηρίου, είτε σχολείου, είτε ιδιαίτερου μαθήματος) πρέπει και οφείλει να ενδιαφερθεί πραγματικά και να προσαρμόσει το μάθημά του και τη συμπεριφορά του ώστε να προσελκύσει το παιδί, ή ακόμα να το «αναγκάσει» με τον τρόπο του να διαβάσει. Διότι δεν είναι μόνο οι γνώσεις που πρέπει να μεταδώσει. Κατά τη γνώμη μου πρέπει να εμπνεύσει τον μαθητή, να τον πλησιάσει. Να αισθανθεί ο μαθητής ότι μπορεί να τον εμπιστευτεί. Μόνο τότε το μυαλό «ανοίγει», μετά την καρδιά. Και μόνο τότε ο καθηγητής θα μπορέσει να βοηθήσει και μαθησιακά το παιδί. Με κατανόηση και ευελιξία στη συμπεριφορά και τη διδακτική διαδικασία. Για εμένα αυτό σημαίνει καθηγητής, και όχι απλά μαθηματικός, φυσικός, κλπ.

Καταλαβαίνω ότι στο φροντιστήριο όλα αυτά που αναφέρω είναι πιο δύσκολα από ό,τι σε ένα ιδιαίτερο μάθημα, αλλά και πάλι καλό είναι το φροντιστήριο να αναζητήσει τρόπους ώστε να καταφέρει κάποια αλλαγή – μικρή ή μεγάλη – (πχ να αλλάξει τμήμα, να καθίσει κάποιος καθηγητής μαζί του στο τέλος του μαθήματος, κλπ). 

Σας αναφέρω ενδεικτικά πώς το αντιλαμβάνομαι εγώ και τι κάνω όταν συναντώ τέτοιες περιπτώσεις μαθητών. Στα ιδιαίτερα μαθήματα και σε μικρά groups βέβαια, αλλά δεν είναι αδύνατο να γίνουν και στα φροντιστήρια με κάποιες μικρές παραλλαγές.

Φτιάχνω ειδικά φυλλάδια για κάθε μαθητή, προσαρμοσμένα στις ανάγκες του, ανά μάθημα, με μεθοδολογίες, λυμένο παράδειγμα ανά μεθοδολογία και άλλη μία άσκηση προς λύση παρόμοια με τη λυμένη. Είμαι δίπλα του όταν διαβάζει τη μεθοδολογία και τη λυμένη άσκηση και μετά λύνουμε μαζί την άλλη άσκηση. Όλο αυτό έχει οφέλη κατά τη γνώμη μου:

• Μαθαίνει τον τρόπο που πρέπει να διαβάζει
• Κατανοεί τη μεθοδολογία
• Αισθάνεται ασφάλεια που είμαστε μαζί
• Εξηγούμε κάθε «σκοτεινό» σημείο ώστε να καταλάβει τον τρόπο λύσης
• Χαίρεται και παίρνει θάρρος όταν καταφέρνει να λύσει άσκηση
• Παίρνει θάρρος να συνεχίσει
• Το μάθημα τελειώνει με χαμόγελο και καλή διάθεση
• Το επόμενο μάθημα ξεκινάει χωρίς άρνηση, οπότε βρίσκω έδαφος να συνεχίσω σε επόμενη ύλη με καλύτερες πιθανότητες να την καταλάβει.
• Στην επανάληψή του πριν τις πανελλήνιες έχει από τα φυλλάδια όλη την ύλη μαζεμένη που πρέπει να διαβάσει (όχι χαοτικά πράγματα), με όλη τη θεωρία και όλες τις μεθοδολογίες των ασκήσεων.

Εννοείται ότι στην αρχή της σχολικής χρονιάς φτιάχνω με όλα τα παιδιά μου ένα πλάνο διαβάσματος, ανάλογα με τις ημερήσιες υποχρεώσεις τους, ώστε να έχουν ποιοτικό χρόνο διαβάσματος, αλλά και τον απαραίτητο ελεύθερο χρόνο.

Βέβαια, υπάρχει και η περίπτωση που δεν έχω ανταπόκριση. Υπάρχουν μαθητές που απλά δεν θέλουν ή δεν μπορούν. Από τα λεγόμενά σας όμως δεν έχω αυτήν την εικόνα για τον δικό σας γιο. Η εικόνα που έχω είναι της παραίτησης, η οποία από κάπου πηγάζει. Και αυτήν την πηγή πρέπει να βρείτε κατά τη γνώμη μου, όχι μόνο για τις πανελλήνιες, αλλά και αργότερα ώστε η παραίτηση να μην γίνει τρόπος ζωής.

Ένα άλλο θέμα που θα ήθελα να σχολιάσω είναι το γεγονός ότι όλα τα παιδιά αυτής της ηλικίας νομίζουν ότι θα περάσουν στο πανεπιστήμιο μέσω των πανελληνίων εξετάσεων. Και δεν φταίνε εκείνα γι’ αυτό. «Φταίμε» εμείς οι γονείς που θέλουμε να τα έχουν όλα, και εύκολα. Επομένως, όλα έρχονται εύκολα στην αγκαλιά τους. Γιατί λοιπόν ο δρόμος των πανελληνίων να είναι δύσκολος;

Για να μην σας κουράζω, ο γιος σας έχει ήδη χάσει μεγάλο κομμάτι της ύλης και αντιλαμβάνεται ότι δυσκολεύεται, απογοητεύεται και παραιτείται. Από τη φράση σας για τον πατέρα «είναι πολύ ελεγκτικός και ασκεί πίεση», καταλαβαίνω ότι δεν αισθάνεται ότι έχει δίπλα του γονείς / καθηγητές να τον «ξεκλειδώσουν» και να τον καθοδηγήσουν σωστά και ανάλογα με τις δικές του ανάγκες και τη δική του προσωπικότητα.

Θα πρότεινα λοιπόν να ακολουθήσετε τις συμβουλές της κυρίας Αλεβίζου, να βρείτε τι είναι ακριβώς αυτό που χρειάζεται ο γιος σας συναισθηματικά και να προσπαθήσετε να είστε κοντά του, ξεκαθαρίζοντας ότι τον αγαπάτε και τον υπολογίζετε, ανεξαρτήτως αποτελέσματος πανελληνίων.

Τέλος, κανένας δεν χάνεται. Δεν χρειάζεται όλοι να περάσουν στο πανεπιστήμιο, υπάρχουν και άλλοι δρόμοι, εξίσου αξιοπρεπείς και που πολλές φορές οδηγούν σε απασχόληση που πραγματικά αγαπάμε και αποδίδει και οικονομικά. Όποιος θέλει να δουλέψει και να ζήσει καλά, τον βρίσκει τον δρόμο του. Φυσικά ένα πτυχίο διευκολύνει, οπότε ας μην απορρίπτουμε και μία δεύτερη ευκαιρία να ξαναδώσει και την επόμενη χρονιά.

Όλα τα παραπάνω σας τα λέω με μεγάλη ενσυναίσθηση και ο σκοπός μου δεν είναι ούτε να σας αποθαρρύνω, ούτε να σας στεναχωρήσω, καθώς εκτός από εκπαιδευτικός, είμαι κι εγώ μητέρα και μάλιστα και ο δικός μου γιος δίνει πανελλήνιες φέτος, τον οποίο και έχω και μαθητή, όσο και αν είμαι αντίθετη σε αυτό. Ήθελε όμως μόνο με εμένα να κάνει μάθημα για τους δικούς του λόγους, τους οποίους σεβάστηκα. Και για να σας «προλάβω», δεν είναι άριστος μαθητής, παλεύω πολύ – κι εγώ και ο σύζυγός μου – μέσα στο σπίτι να είμαστε υποστηρικτικοί και ήρεμοι, να ενθαρρύνουμε τη σωστή διατροφή για την απαραίτητη ενέργεια και διαύγεια και φυσικά να «απαιτούμε» το μέτρο σε όλα.

Ελπίζω να σας βοηθήσαμε – και η κυρία Αλεβίζου και εγώ – και εύχομαι ό,τι καλύτερο!