- Τι πραγματικά είναι η «περίοδος της εφηβείας» και πως μπορούμε να επιβιώσουμε μέσα σε αυτήν; - 11 Νοεμβρίου 2026
- Διαγενεακό τραύμα και οικογενειακό σύστημα - 11 Ιουνίου 2026
- Εφηβεία, προβλήματα συμπεριφοράς και έντονη επιθετικότητα. Oδηγός επιβίωσης για την οικογένεια - 4 Φεβρουαρίου 2026
Γράφει στο efiveia.gr η Ψυχολόγος – Κοινωνικός Επιστήμονας Αγγελική Χατζημανώλη
Πρώτού φωτίσουμε την πολυδιάστατη περίοδο της εφηβείας, χρειάζεται να την ορίσουμε, να την προσδιορίσουμε. Η εφηβεία διακρίνεται αρχικά σε 3 ηλικιακά στάδια: 11-14 ετών, 14-17 ετών και 17-20 ετών. Είναι μια περίοδος που χαρακτηρίζεται από ραγδαίες βιοσωματικές αλλαγές οι οποίες επηρεάζουν την οικογένεια συνολικά και όχι μόνο τον έφηβο ως ξεχωριστή μονάδα μέσα στο σύστημα. Βιολογικά και αναφορικά με τις ορμονικές λειτουργίες , αναπτύσσονται απότομα οι σωματικές λειτουργίες και η κινητικότητα τους. Η περίοδος της εφηβείας είναι από τα πιο κρίσιμα χρόνια για την υγεία του ατόμου. Πολλές συμπεριφορές όπως το κάπνισμα, η χρήση παράνομων ουσιών, η κατανάλωση αλκοόλ, οι διατροφικές συνήθειες, διαμορφώνονται κατά τη διάρκειά της και έχουν επιπτώσεις στην υγεία καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του ατόμου. Παράλληλα με τις ορμονικές και νευροαναπτυξιακές αλλαγές, συντελούνται σημαντικές ψυχο-συναισθηματικές αλλαγές αλλά και η ανάπτυξη των γνωστικών ικανοτήτων του. Ανάλογα με την προσωπικότητα και το περιβάλλον στο οποίο ζει ο έφηβος, η προσπάθεια του να ανήκει, μπορεί να έχει θετική ή αρνητική έκφραση. Όταν η έκφραση των εφήβων είναι θετική τότε λειτουργούν όλα ομαλά στο πλαίσιο της οικογένειας. Όταν είναι αρνητική, αλλάζει η συνθήκη. Συνήθως η αρνητική έκφραση εμφανίζεται όταν οι έφηβοι είναι αποθαρρημένοι ή αλλιώς αποδυναμωμένοι. Η όποια στάση αντιπαράθεσης ή κριτικής από την πλευρά του γονιού, δεν οδηγεί σε μια λειτουργεί επικοινωνία αλλά μάλιστα μπορεί να χειροτερέψει τη στάση του εφήβου μέσα στην οικογένεια. Η εφηβεία προκαλεί συχνά έντονα συναισθήματα στα υπόλοιπα μέλη της οικογένειάς και το κλειδί είναι η ενθάρρυνση του εφήβου, ενώ αν προσεγγίσουν τον έφηβο με κριτική διάθεση θα έχουν τα ίδια και ίσως και χειρότερα αποτελέσματα από αυτά που περίμεναν.
- Οι γονείς χρειάζεται να μην φοβηθούν την εναντίωση του εφήβου αλλά να νιώσουν οι ίδιοι αρκετά ασφαλής και ενδυναμωμένοι ώστε να προσφέρουν ένα ασφαλές και οριοθετημένο περιβάλλον για να αντιδράσει και να εναντιωθεί. Ο έφηβος θα βιώσει τη διαδικασία της αποεξιδανίκευσης του γονέα που χρειάζεται να βιώσει μέσα σε ένα ασφαλές πλαίσιο φροντίδας.
- Είναι χρήσιμο οι γονείς να μην μπαίνουν σε αντιπαράθεση με τους εφήβους αλλά σε ένα πλαίσιο επικοινωνίας που προωθεί τις διαφορετικές οπτικές στη συζήτηση και φυσικά να μην τα εκδικούνται, αλλά να μπαίνουν σαφή όρια με τις ανάλογες συνέπειες των πράξεων τους όπου σε κάθε περίπτωση τίθενται υπό συζήτηση στο πλαίσιο της οικογένειας.
- Η πλέον βοηθητική στάση των γονιών είναι η παραδοχή της πραγματικότητας και η ενθάρρυνση του εφήβου στην λήψη πρωτοβουλιών και στην αντίστοιχη ανάληψη ευθυνών που φέρει κάθε ατομική πράξη.
- Είναι σημαντικό να φροντίζουν οι γονείς τη δική τους σχέση ως σύντροφοι και τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούν εξωλεκτικά και λεκτικά μεταξύ τους μπροστά στα παιδιά. Οι γονείς παράλληλα με την ανάπτυξη του εφήβου μεγαλώνουν και αυτοί οπότε χρειάζεται να δοθεί χρόνος και στους ίδιους να επεξεργαστούν και να ευθυγραμμιστούν με τις ανάγκες τους και την αλλαγή της πραγματικότητας.
- Οι γονείς χρειάζεται να μην ξεχνούν ότι οι έφηβοι αποζητούν τη φυσική και τη συναισθηματική για να νιώσουν την ασφάλεια του <<ανήκειν>>.
- Είναι χρήσιμο να παρέχετε στους εφήβους βοήθεια αλλά πάντα από τη θέση του βοηθού και όχι του φροντιστή – σωτήρα.
- Οι γονείς και οι έφηβοι είναι σημαντικό να δείχνουν τα συναισθήματα τους και να μην τα κρύβουν ούτε να τα αγνοούν. Η ευκαμψία και η προσαρμοστικότητα είναι κύριο χαρακτηριστικό των λειτουργικών οικογενειών πόσο μάλλον τα εύπλαστα όρια που είτε μπορούν να είναι χαλαρά υπό συνθήκες είτε άκαμπτα σε άλλες.
Η εφηβεία φέρνει αρκετά συχνά στην επιφάνεια τα προβλήματα της οικογένειας που ήταν καλά κρυμμένα μέσω ενός ή πολλών συμπτωμάτων όπως τα ζητήματα επικοινωνίας μεταξύ των μελών της οικογένειας, ζητήματα ορίων, εγγύτητας, εμπιστοσύνης και υποχρεώσεων. Όταν το παιδί φτάνει στην εφηβική ηλικία συνήθως οι υποχρεώσεις των γονιών μειώνονται με αποτέλεσμα να οδηγούνται πιο κοντά στη μεταξύ τους σχέση. Αρκετά συχνό είναι το φαινόμενο ότι μέσω των ξεσπασμάτων της εφηβείας, αναδύονται άλυτα προβλήματα και κρίσεις του ζευγαριού.
Η αγάπη είναι αρκετά σημαντική στο μεγάλωμα ενός παιδιού και ιδίως κατά τη εφηβεία που οι σχέσεις διέποντας από αμφισβήτηση χωρίς ωστόσο αυτό να είναι πάντα αρκετή. Η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Χρειάζεται ένα σαφές οριοθετημένο πλαίσιο με κανόνες στο οποίο οι γονείς με τον έφηβο μπορούν να συνεργαστούν με κανόνες και όρια. Τα όρια δημιουργούν την ασφάλεια μέσα στην οποία μεγαλώνουν χαρούμενοι έφηβοι.
Φανταστείτε πως η αγάπη μοιάζει με νερό και ότι προσπαθείτε να το πιάσετε με τα δυο σας χέρια και να το φέρεται στο στόμα σας για να ξεδιψάσετε. Το νερό θα χύνεται και εσείς δεν θα ξεδιψάσετε. Για να πιείτε νερό χρειάζεται ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο θα το οριοθετήσετε, χρειάζεστε ένα ποτήρι. Έτσι είναι και η αγάπη. Χρειάζεται ένα πλαίσιο με όρια και κανόνες και τότε αυτή δεν θα σπαταλιέται.