Κάνω τα πάντα για το παιδί μου. Γιατί δεν το εκτιμάει;

Γράφει στο efiveia.gr η Ψυχολόγος, MSc. Ψυχοθεραπεύτρια Ελενη Ψαθάκη

Μπορεί ως γονιός να έχεις σκεφτεί ότι τα κάνεις όλα: δίνεις σημασία, είσαι ευέλικτος/η, προσαρμόζεσαι σε αυτό που σου ζητάει το παιδί σου και είσαι συνέχεια εκεί, ανησυχώντας γι’ αυτό. Ωστόσο, το παιδί σου δεν φαίνεται να το αντιλαμβάνεται. Αντιθέτως, σου επιτίθεται και απομακρύνεται όλο και περισσότερο.

Αυτό που συναντάμε συχνά σε τέτοιες περιπτώσεις είναι κάτι που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε «χανόμαστε στη μετάφραση». Ενώ εμείς, ως γονείς, κάνουμε κάτι που θεωρούμε βοηθητικό, το παιδί μπορεί να το αντιλαμβάνεται ως μη βοηθητικό.

Υπάρχει, άραγε, περίπτωση ο τρόπος με τον οποίο προσφέρουμε βοήθεια να καταλήγει να μην είναι πραγματικά βοηθητικός;

Μάλλον γίνεται κι αυτό. Για να δούμε.

Τα παιδιά μας μπορεί συχνά να μας μιλούν για τα προβλήματά τους κι εμείς να βιαζόμαστε να δώσουμε συμβουλές, να βρούμε λύσεις ή να τα ενθαρρύνουμε να ξεπεράσουν τις δυσκολίες τους. Το κάνουμε επειδή θέλουμε να τα προστατεύσουμε και δεν θέλουμε να τα βλέπουμε να πονάνε. Είναι, όμως, αυτό που πραγματικά χρειάζονται και που θα τα βοηθήσει; Μερικές φορές, μπορεί και όχι.

Μέσα στη βιασύνη μας, μπορεί να μην ακούμε την πραγματική ανάγκη του παιδιού πίσω από αυτά που μοιράζεται μαζί μας. Το παιδί που λέει «δεν μπορώ» μπορεί να μη χρειάζεται να ακούσει «έλα, αν προσπαθήσεις κι άλλο, σίγουρα θα τα καταφέρεις», καθώς αυτό μπορεί να το κάνει να αισθανθεί ότι δεν το καταλαβαίνουμε, ότι περιμένουμε πολλά από εκείνο ή ότι δεν παίρνουμε στα σοβαρά τη δυσκολία του.

Αντίστοιχα, ένα παιδί που μας λέει «δεν ξέρω πώς να διαχειριστώ αυτό που συνέβη με τη φίλη μου» δεν μας ζητά απαραίτητα μια συμβουλή για το τι να κάνει. Μπορεί να χρειάζεται να καταλάβουμε ότι βρίσκεται σε μια δύσκολη θέση, να αναγνωρίσουμε όσα νιώθει και να σταθούμε δίπλα του, χωρίς να προσπαθήσουμε αμέσως να το βγάλουμε από αυτή την κατάσταση.

Η εφηβεία είναι μια περίοδος κατά την οποία αναπτύσσεται η αυτονομία: η ικανότητα να λύνω μόνη/μόνος μου τα προβλήματά μου, να μπορώ να αντέχω τα συναισθήματά μου ακόμη κι όταν είναι δύσκολα και να αποκτώ εμπιστοσύνη στον εαυτό μου, αντιμετωπίζοντας τα ζητήματα που με απασχολούν.

Όταν εμείς οι ενήλικες προσπαθούμε αμέσως να λύσουμε τα προβλήματά τους, να βρούμε λύση για όλα και δυσκολευόμαστε να μείνουμε μαζί τους ακόμη και μέσα σε δύσκολα συναισθήματα, είναι σαν να τους στερούμε μέρος της δυνατότητας να αναπτύξουν αυτές τις δεξιότητες.

Οι έφηβοι μπορεί να το νιώθουν, να αντιδρούν και να απομακρύνονται. Ίσως αντιδρούν στη δική μας ανάγκη να τους προστατεύουμε και να τους κρατάμε ασφαλείς, καθώς αυτή είναι πλέον και η περίοδος κατά την οποία χρειάζεται να αρχίσουν να χτίζουν τη δική τους αίσθηση ασφάλειας και εμπιστοσύνης στον εαυτό τους.

Αυτό δεν σημαίνει ότι τα εγκαταλείπουμε ή ότι τα αφήνουμε μόνα τους. Μπορούμε πάντα να αποτελούμε ένα ασφαλές σημείο αναφοράς για εκείνα. Ίσως, όμως, τα βοηθούσε περισσότερο να μπορούμε κι εμείς να αντέχουμε να τα βλέπουμε να δυσκολεύονται, χωρίς να αισθανόμαστε ότι πρέπει οπωσδήποτε να παρέμβουμε για να σταματήσει η δυσκολία τους.

Ξέρω ότι αυτό δεν είναι εύκολο. Ως ενήλικες, πολλές φορές βιαζόμαστε να προτείνουμε λύσεις, ιδιαίτερα όταν βλέπουμε τα παιδιά μας να υποφέρουν. Ωστόσο, για να μπορέσουν να γίνουν ενήλικες που φροντίζουν τον εαυτό τους και τους άλλους, είναι σημαντικό να μάθουν ότι μπορούν να σταθούν μέσα στα δύσκολα συναισθήματα και να τα διαχειριστούν, έχοντας παράλληλα την υποστήριξή μας.

Όταν μας λένε «δεν μπορώ», μπορούμε να το ακούσουμε και να αναρωτηθούμε τι είναι αυτό που δυσκολεύει το παιδί. Ή ακόμη και απλώς να ξεφυσήξουμε μαζί του, αναγνωρίζοντας πόσο δύσκολο του φαίνεται αυτό που αντιμετωπίζει.

Όταν μας λέει «δεν ξέρω τι να κάνω», ίσως, πριν βιαστούμε να απαντήσουμε εμείς, να του πούμε «ακούγεσαι πελαγωμένος/η» ή απλώς να καθίσουμε δίπλα του και να ρωτήσουμε «εσύ τι σκέφτεσαι γι’ αυτό;».

Το να βρισκόμαστε δίπλα τους, μαζί τους, χωρίς να προσφέρουμε αμέσως συμβουλές και λύσεις, μπορεί πολλές φορές να τα βοηθήσει πολύ περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε.

Συνέχισε, λοιπόν, γονέα, να προσπαθείς να βοηθάς και να είσαι δίπλα στο παιδί σου. Και, όταν μπορείς, κάνε μια παύση και αναρωτήσου αν ο τρόπος με τον οποίο προσπαθείς να το βοηθήσεις είναι πράγματι ο τρόπος που χρειάζεται.

Είμαι σίγουρη ότι κουράζεσαι και καταβάλλεις μεγάλη προσπάθεια. Αλλά φαντάσου να πεινάς και κάποιος να σου δίνει νερό. Η πρόθεσή του μπορεί να είναι η καλύτερη, αλλά η ανάγκη σου παραμένει ακάλυπτη. Ίσως αυτό να συμβαίνει κάποιες φορές και με τα παιδιά μας: η βοήθεια που τους προσφέρουμε να μην είναι αυτή που χρειάζονται πραγματικά. Και ίσως αυτή να είναι μία από τις αιτίες που ο έφηβος αντιδρά και απομακρύνεται.