Ψυχογενής τραυλισμός στα παιδιά: Όταν τα συναισθήματα “μπλοκάρουν” την ομιλία

Γράφει στο efiveia.gr η Βέρα Πιτσογιάννη, Λογοθεραπεύτρια-Σύμβουλος Ψυχοκοινωνικής Υγείας, PhD(c)

Ο λόγος είναι ένας από τους βασικότερους τρόπους με τους οποίους εκφράζουμε σκέψεις, συναισθήματα και ανάγκες. Όταν όμως το άτομο βιώνει έντονη ψυχολογική πίεση, η ομιλία μπορεί να επηρεαστεί και να χάσει τη φυσική της ροή. Μια τέτοια περίπτωση είναι ο ψυχογενής τραυλισμός, όπου η διακοπή στην ομιλία δεν οφείλεται σε οργανικά αίτια, αλλά συνδέεται με την εσωτερική συναισθηματική κατάσταση του ατόμου.

Τι είναι ο ψυχογενής τραυλισμός;

Ο ψυχογενής τραυλισμός είναι ουσιαστικά μια διακοπή στη ροή της ομιλίας, που προκαλείται από ψυχολογικούς παράγοντες. Δηλαδή, το άτομο θέλει να μιλήσει κανονικά, αλλά μπλοκάρει, κολλάει ή επαναλαμβάνει φωνήματα/λέξεις, όχι λόγω φυσικής ανωμαλίας στα φωνητικά όργανα ή τον εγκέφαλο, αλλά λόγω ψυχολογικής έντασης, άγχους ή συναισθηματικής πίεσης, π.χ. «Θέλω-θέλω-θέλω να φύγω τώρα.», «Μ-μ-μαμά» αντί για «μαμά», «Εεεεγώ δεν ξέρω τι έγινε.».

Συνήθως δεν σχετίζεται με οργανικά ή γενετικά αίτια και δεν είναι μόνιμο. Είναι συχνά μια αντίδραση σε συναισθηματική πίεση, με αποτέλεσμα η ροή του λόγου και ο ρυθμός της ομιλίας να μπλοκάρουν προσωρινά. Με απλά λόγια είναι σαν η ομιλία να “παγώνει” στιγμιαία, μια ακούσια διακοπή της φυσικής ροής των λέξεων.

Αίτια και χαρακτηριστικά

Προκαλείται από συναισθηματικούς ή ψυχολογικούς παράγοντες και όχι από ανατομικές δυσκολίες. Το άτομο ξέρει πώς να μιλήσει σωστά, αλλά κάποιες λέξεις ή φράσεις «κολλάνε» λόγω έντασης ή άγχους. Μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία ως αποτέλεσμα ψυχικού τραύματος ή άλλης έντονης ψυχικής κατάστασης.

Ο ψυχογενής τραυλισμός είναι σχετικά σπάνιος και έχει καλύτερη πρόγνωση σε σύγκριση με τον αναπτυξιακό τραυλισμό, πιθανώς επειδή δεν έχει οργανικό υπόστρωμα.

Αντίθετα, ο εξελικτικός ή αναπτυξιακός τραυλισμός εμφανίζεται κυρίως σε παιδιά 2–6 ετών ως μέρος της φυσιολογικής ανάπτυξης της ομιλίας και συνήθως δεν σχετίζεται με άγχος ή συναισθήματα, αλλά με την προσπάθεια του παιδιού να μάθει να σχηματίζει σωστά ήχους και λέξεις.

Τι μπορεί να προκαλέσει Ψυχογενή Τραυλισμό;

• Μεγάλες αλλαγές στη ζωή ενός παιδιού (π.χ. ερχομός νέου αδερφού ή αδερφής)
• Ξαφνικές αλλαγές ζωής (π.χ. χωρισμός, μετακόμιση, αλλαγή σχολικού περιβάλλοντος)
• Έντονο άγχος ή στρες
• Καταπιεσμένα συναισθήματα (όταν το άτομο δυσκολεύεται να εκφράσει με λόγια θυμό, φόβο, ανασφάλεια, ζήλια, λύπη)
• Ψυχολογικό τραύμα (απώλεια, ατύχημα)
• Έντονη πίεση για απόδοση ή φόβος αξιολόγησης (π.χ. όταν κάποιος πρέπει να μιλήσει μπροστά σε κοινό)

Ο ψυχογενής τραυλισμός εμφανίζεται ξαφνικά ή αυξάνεται σε περιόδους έντασης. Στον ψυχογενή τραυλισμό, το άτομο μπορεί να μιλάει κανονικά όταν νιώθει ασφαλές ή χαλαρό, αλλά να «κολλάει» όταν βιώνει έντονα συναισθήματα, πίεση ή ανασφάλεια.

Τι συμβαίνει με τα παιδιά;

Τα παιδιά που εμφανίζουν ψυχογενή τραυλισμό βιώνουν συνήθως έντονα και συχνά αντικρουόμενα συναισθήματα, τα οποία δυσκολεύονται να εκφράσουν με λόγια. Μπορεί να νιώθουν άγχος, φόβο, ανασφάλεια ή εσωτερική ένταση, χωρίς πάντα να καταλαβαίνουν το γιατί. Αυτή η συναισθηματική πίεση «μεταφέρεται» στην ομιλία, με αποτέλεσμα να διακόπτεται η φυσική της ροή.

Πολλά παιδιά προσπαθούν να ελέγξουν ή να συγκρατήσουν αυτά που νιώθουν, είτε επειδή δεν ξέρουν πώς να τα εκφράσουν είτε επειδή φοβούνται την αντίδραση των άλλων. Έτσι, η ένταση συσσωρεύεται και μπορεί να εκδηλωθεί μέσα από «κολλήματα» στην ομιλία. Η δυσκολία αυτή δεν είναι συνειδητή επιλογή, αλλά μια ακούσια αντίδραση του οργανισμού.

Επιπλέον, κάποια παιδιά μπορεί να αισθάνονται πίεση να μιλήσουν σωστά ή να ανταποκριθούν σε προσδοκίες, γεγονός που ενισχύει το άγχος τους. Όταν αντιλαμβάνονται ότι δυσκολεύονται να μιλήσουν, μπορεί να νιώσουν ντροπή, απογοήτευση ή ακόμη και να αποφεύγουν την επικοινωνία.

Από την άλλη πλευρά, όταν το παιδί βρίσκεται σε ένα περιβάλλον όπου νιώθει ασφάλεια, αποδοχή και κατανόηση, η ένταση μειώνεται και η ομιλία του συχνά γίνεται πιο ομαλή. Αυτό δείχνει πόσο στενά συνδέεται η συναισθηματική κατάσταση με τη ροή του λόγου.

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς;

Οι γονείς παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στη διαχείριση του ψυχογενούς τραυλισμού, κυρίως μέσα από τη στάση και τη συναισθηματική υποστήριξη που προσφέρουν στο παιδί.

1. Υπομονή και αποδοχή
   Αφήνουμε το παιδί να ολοκληρώσει αυτό που θέλει να πει χωρίς να το διακόπτουμε ή να το διορθώνουμε. Δείχνουμε ότι μας ενδιαφέρει αυτό που λέει, όχι το πώς το λέει.
2. Μείωση της πίεσης
   Αποφεύγουμε φράσεις όπως «μίλα πιο αργά» ή «πες το σωστά». Αυτές αυξάνουν το άγχος και δυσκολεύουν περισσότερο τη ροή της ομιλίας.
3. Ενίσχυση της συναισθηματικής έκφρασης
   Βοηθάμε το παιδί να εκφράσει αυτό που νιώθει με λόγια:
   «Φαίνεται ότι κάτι σε δυσκολεύει, θέλεις να μου πεις;»
   Έτσι μειώνεται η εσωτερική ένταση που επηρεάζει την ομιλία.
4. Δημιουργία ασφαλούς περιβάλλοντος
   Ένα ήρεμο, υποστηρικτικό περιβάλλον χωρίς κριτική, βοηθά το παιδί να νιώσει ασφάλεια και να εκφραστεί πιο ελεύθερα.
5. Ποιοτικός χρόνος με το παιδί
   Αφιερώνουμε καθημερινά λίγο χρόνο αποκλειστικά στο παιδί, χωρίς περισπασμούς. Αυτό ενισχύει το αίσθημα ασφάλειας και αποδοχής.
6. Παράδειγμα ήρεμης ομιλίας
   Μιλάμε και εμείς πιο αργά και ήρεμα, χωρίς ένταση. Τα παιδιά συχνά μιμούνται τον ρυθμό και τον τρόπο ομιλίας των γονιών.
7. Συνεργασία με ειδικούς
   Αν ο τραυλισμός επιμένει ή εντείνεται, η βοήθεια από λογοθεραπευτή και επαγγελματία ψυχικής υγείας μπορεί να είναι πολύ χρήσιμη.

Με λίγα λόγια, ο ψυχογενής τραυλισμός δεν αφορά μόνο την ομιλία, αλλά αποτελεί έναν τρόπο με τον οποίο το παιδί εκφράζει όσα δεν μπορεί εύκολα να πει με λέξεις.

Μερικές φορές, οι λέξεις σταματούν, όχι γιατί δεν υπάρχουν, αλλά γιατί κυριαρχεί ένα συναίσθημα που ζητά να ακουστεί. Μόνον όταν δώσουμε χώρο και αποδοχή, το παιδί θα μπορέσει σιγά σιγά να ξαναβρεί τη φωνή του.

---

Βιβλιογραφία:

1. Binder, L. M., Spector, J., & Youngjohn, J. R. (2012). Psychogenic stuttering and other acquired nonorganic speech and language abnormalities. Archives of clinical neuropsychology, 27(5), 557-568.
2. Došen, A., Grahovac Juretić, T., Palaić, D., Ružić, K., & Dadić Hero, E. (2021). Psychogenic stuttering-case report. Psychiatria Danubina, 33(suppl 4), 684-685.
3. Guitar, B. (2013). Stuttering: An integrated approach to its nature and treatment. Lippincott Williams & Wilkins.
4. Hallett, M. (2006). Psychogenic movement disorders: a crisis for neurology. Current neurology and neuroscience reports, 6(4), 269-271.
5. Howell, P. (2004). Assessment of some contemporary theories of stuttering that apply to spontaneous speech. Contemporary issues in communication science and disorders, 31(Spring), 123-140.
6. Johnson, G., Onslow, M., Horton, S., & Kefalianos, E. (2023). Psychosocial features of stuttering for school‐age children: A systematic review. International journal of language & communication disorders, 58(5), 1829-1845.
7. Yairi, E., & Ambrose, N. (2013). Epidemiology of stuttering: 21st century advances. Journal of fluency disorders, 38(2), 66-87.