Κάπνισμα στην εφηβεία: Ο ρόλος των γονιών (Μέρος 2ο)

Γράφει στο efiveia.gr η Βέρα Πιτσογιάννη, Λογοθεραπεύτρια-Σύμβουλος Ψυχοκοινωνικής Υγείας, PhD(c)

Στο προηγούμενο μέρος μιλήσαμε για το πώς ένας έφηβος μπορεί να σκεφτεί να κόψει το κάπνισμα και ποιες είναι οι βασικές δυσκολίες που αντιμετωπίζει. Σε αυτό το δεύτερο μέρος, θα δούμε κάτι εξίσου σημαντικό: τον ρόλο των γονιών.

Γιατί, όσο και αν φαίνεται ότι οι αποφάσεις παίρνονται μόνο από τον έφηβο, η αλήθεια είναι ότι το οικογενειακό περιβάλλον παίζει τεράστιο ρόλο, τόσο στην πρόληψη, όσο και στη διακοπή του καπνίσματος.

Γιατί οι έφηβοι ξεκινούν το κάπνισμα;

Πολλοί έφηβοι δεν ξεκινούν το κάπνισμα επειδή το θέλουν πραγματικά, αλλά για λόγους όπως η παρέα, η περιέργεια ή η ανάγκη να φανούν πιο ώριμοι και ανεξάρτητοι. Σε αυτή την ηλικία, η αποδοχή από τους άλλους έχει μεγάλη σημασία και το τσιγάρο συχνά εμφανίζεται σαν «μέσο ένταξης».

Ωστόσο, αυτό που ξεκινά σαν δοκιμή μπορεί γρήγορα να μετατραπεί σε συνήθεια και στη συνέχεια σε εξάρτηση από τη νικοτίνη. Γι’ αυτό η στάση των γονιών από νωρίς είναι καθοριστική.

Ο ρόλος των γονιών στην πρόληψη

Οι γονείς μπορούν να κάνουν μεγάλη διαφορά μέσα από τη στάση και την επικοινωνία τους. Είναι σημαντικό να υπάρχουν ξεκάθαροι κανόνες στο σπίτι σχετικά με το κάπνισμα, αλλά και να εξηγείται το «γιατί» πίσω από αυτούς. Δεν αρκεί η απαγόρευση, αλλά χρειάζεται κατανόηση και συζήτηση.

Εξίσου σημαντικό είναι οι γονείς να μιλούν ανοιχτά για το κάπνισμα χωρίς φόβο, ένταση ή τιμωρητική διάθεση. Όταν ένα παιδί νιώθει ότι δεν θα κριθεί ή δεν θα τιμωρηθεί, είναι πιο πιθανό να μιλήσει ειλικρινά για όσα σκέφτεται ή δοκιμάζει.

Παράλληλα, βοηθά πολύ να δίνεται έμφαση στην αυτοπεποίθηση του παιδιού. Ένας έφηβος που νιώθει σίγουρος για τον εαυτό του είναι λιγότερο πιθανό να επηρεαστεί από την πίεση της παρέας.

Η πίεση από τους φίλους και πώς να την αντιμετωπίσει ένας έφηβος

Ένα από τα πιο δύσκολα κομμάτια είναι η πίεση από το κοινωνικό περιβάλλον. Γι’ αυτό είναι χρήσιμο οι γονείς να συζητούν με τα παιδιά τους πιθανούς τρόπους αντίδρασης.

Δεν αρκεί μόνο ένα «όχι». Ο έφηβος χρειάζεται να νιώσει ότι έχει επιλογές και ότι είναι ΟΚ να αρνηθεί κάτι, ακόμα και αν οι άλλοι το κάνουν. Μπορεί επίσης να απομακρυνθεί από καταστάσεις ή παρέες που δεν σέβονται τις αποφάσεις του.

Η συμμετοχή σε δραστηριότητες όπως ο αθλητισμός βοηθά επίσης σημαντικά, καθώς μειώνει τις ευκαιρίες για κάπνισμα και ενισχύει έναν πιο υγιή τρόπο ζωής.

Τι γίνεται αν ένας έφηβος ήδη καπνίζει

Ακόμα και αν ένα παιδί έχει ξεκινήσει το κάπνισμα, η στάση των γονιών παραμένει κρίσιμη. Το πρώτο και πιο σημαντικό βήμα είναι να αποφευχθεί ο θυμός και η έντονη σύγκρουση. Αντί γι’ αυτό, χρειάζεται διάλογος.

Είναι σημαντικό να διερευνηθεί τι είναι αυτό που ελκύει τον έφηβο στο κάπνισμα, χωρίς κριτική, αλλά με ειλικρινές ενδιαφέρον. Παράλληλα, βοηθά να δοθεί έμφαση στις άμεσες συνέπειες που ήδη μπορεί να παρατηρεί: μειωμένη αντοχή, κακή αναπνοή, έξοδα, και επιπτώσεις στην καθημερινότητά του.

Οι κανόνες μέσα στο σπίτι πρέπει να παραμένουν σταθεροί, χωρίς εξαιρέσεις. Όμως η προσέγγιση χρειάζεται να είναι υποστηρικτική και όχι τιμωρητική.

Όταν ο έφηβος δείξει ότι θέλει να προσπαθήσει να το κόψει, οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν ενεργά, ενθαρρύνοντας τη δημιουργία ενός απλού πλάνου και δίνοντας θετική ενίσχυση αντί για πίεση.

Όταν ο γονιός καπνίζει

Ένα πολύ σημαντικό κομμάτι είναι το παράδειγμα των ίδιων των γονιών. Τα παιδιά παρατηρούν περισσότερο τις πράξεις παρά τα λόγια. Όταν υπάρχει ασυνέπεια, το μήνυμα χάνει τη δύναμή του.

Αν ένας γονιός καπνίζει, το πιο ουσιαστικό βήμα είναι η ειλικρίνεια. Είναι σημαντικό ο γονιός να παραδεχτεί ότι το να ξεκινήσει το κάπνισμα ήταν λάθος και ότι αν γύριζε πίσω τον χρόνο, δεν θα το ξεκινούσε ποτέ!

Ακόμα πιο ισχυρό μήνυμα δίνεται όταν ο γονιός προσπαθεί ενεργά να το κόψει. Δεν έχει σημασία αν η προσπάθεια είναι εύκολη ή δύσκολη, αυτό που μετράει είναι ότι το παιδί βλέπει την προσπάθεια και τη συνέπεια!

Ο ρόλος των γονιών στο θέμα του καπνίσματος δεν είναι να ελέγχουν, αλλά να καθοδηγούν, να στηρίζουν και να δίνουν το σωστό παράδειγμα. Η επικοινωνία, η εμπιστοσύνη και η συνέπεια είναι τα πιο ισχυρά «όπλα» στην πρόληψη και στη διακοπή του καπνίσματος στην εφηβεία.

Γιατί, στο τέλος, δεν είναι οι φωνές που μένουν στη μνήμη ενός παιδιού, αλλά ο τρόπος που ένιωσε δίπλα στους γονείς του. Και κάποιες φορές, η πιο δυνατή καθοδήγηση δεν είναι αυτή που επιβάλλεται, αλλά εκείνη που δίνεται σιωπηλά, μέσα από την παρουσία, την κατανόηση και το παράδειγμα.