“Η κόρη μου που δίνει φέτος πανελλήνιες, είναι εντελώς αδιάφορη”

Ερώτημα αναγνώστριας

Έχω μια κόρη 17 ετών που δίνει φέτος πανελλήνιες. Το πρόβλημα είναι ότι είναι εντελώς αδιάφορη, παίζει όλη την ημέρα με το κινητό της και όποια προσπάθεια και αν έχω κάνει να την προσεγγίσω πέφτει στο κενό. Δεν ακούει κανέναν και τίποτα. Ανησυχώ πολύ για την εξέλιξη που θα έχει αυτό γιατί πιστεύω πως όταν έρθει στα συγκαλά της θα απογοητευτεί πολύ και από την άλλη δεν θα καταφέρει και τίποτα για το μέλλον της. Πάντα είχαμε πολύ καλή σχέση, θα έλεγα ότι ήταν πολύ κολλημένη μαζί μου, αλλά αν της κάνω νύξη για το σχολείο, κλείνεται στον εαυτό της και τελευταία μου είπε ότι δεν την αγαπώ και πρέπει να είμαι ευχαριστημένη που είναι μια αποτυχημένη. Επίσης με απασχολεί το ότι ενώ της πληρώνουμε το φροντιστήριο της και γενικά της προσφέρουμε τα πάντα και μια καλή, σταθερή οικογενειακή ζωή, όσο μπορούμε περισσότερο, εμφανίζει σημάδια αχαριστίας, ενώ ξέρει πως δουλεύουμε σκληρά και οι δύο γονείς. Γενικά, είναι ένα παιδί αγχώδες, αλλά πάντα ήταν κοντά μας με κατανόηση για τα διάφορα προβλήματα της οικογένειας. Καταλαβαίνω ότι είναι στην εφηβεία, αλλά εδώ παίζεται και το μέλλον της που, απ’ ότι βλέπω, καθόλου δεν σκέφτεται.

---

Απαντά η Δρ. Αναπτυξιακής Ψυχολογίας-Ψυχοθεραπεύτρια Ευφροσύνη Αλεβίζου

Η αφήγησή σας χαρακτηρίζεται από έντονη συναισθηματική φόρτιση που υποθέτω ότι χαρακτηρίζει και το κλίμα στην οικογένειά σας αυτήν την περίοδο.

Ενώ κατανοώ απόλυτα και την ανησυχία σας και τον θυμό σας για την αδιαφορία της κόρης σας, ταυτόχρονα, οφείλω να σας πως ότι η αδιαφορία πάντοτε περιέχει και αντανακλά συναισθηματικές δυσκολίες. Είναι πιθανό η κόρη σας να μην αντιλαμβάνεται αυτές τις δυσκολίες και γι’ αυτό κλείνεται στον εαυτό της και δείχνει να αδιαφορεί. Πολύ συχνά άλλωστε οι συναισθηματικές δυσκολίες μεταμφιέζονται σε αδιαφορία και η αδιαφορία με τη σειρά της αντανακλά παραίτηση. Είναι αυτονόητο λοιπόν ότι θα πρέπει να αναζητήσουμε τα αίτια της παραίτησης και όχι τα αίτια της φαινομενικής αδιαφορίας.

Αν η κόρη σας χαρακτηρίζει τον εαυτό της «αποτυχημένο», η γνώμη μου είναι ότι εκεί πρέπει να αναζητηθεί η ερμηνεία της αδιαφορίας και της παραίτησης από τις σχολικές υποχρεώσεις. Από πού πηγάζει και πώς ερμηνεύεται αυτό το αίσθημα της αποτυχίας; Αντανακλά μαθησιακές ή και συναισθηματικές δυσκολίες του παιδιού; Μήπως αντανακλά αδυναμία ανταπόκρισης στις προσδοκίες των γονέων;

Επίσης, αν το παιδί αμφισβητεί την αγάπη σας, οφείλετε να ανιχνεύσετε τους λόγους για τους οποίους αυτό συμβαίνει. Σε πρώτο επίπεδο, μπορούμε να υποθέσουμε απόπειρα για χειρισμό που, στον βαθμό που ισχύει, έχει ως ζητούμενο να κατευνάσει το άγχος της κόρης σας φέρνοντάς σας σε μια θέση μεγαλύτερης κατανόησης και επιείκειας απέναντί της. Σε δεύτερο επίπεδο, θα χρειαστεί να σκεφτείτε μήπως η αγάπη και η αποδοχή σας περνούν πράγματι μέσα από την εκπλήρωση ορισμένων προϋποθέσεων από πλευράς του παιδιού. Αν το παιδί λαμβάνει το μήνυμα ότι «αν ανταποκρίνεσαι στις υποχρεώσεις σου, τότε και εγώ θα σε αγαπάω», τότε είναι λογικό να θέτει σε αμφισβήτηση τον συναισθηματικό σας δεσμό. Γι’ αυτό και προκειμένου να την προσεγγίσετε, θα πρέπει να αποκαταστήσετε πρώτα τον συναισθηματικό σας δεσμό.

Αντιλαμβάνομαι ότι αυτή η περίοδος εστιάζει στα μαθήματα και στο μέλλον και είναι πιθανό

έτσι να χάνετε το παρόν. Να χάνετε το παρόν της σχέσης με το παιδί σας και τη δυνατότητα επικέντρωσης στις τωρινές ανάγκες και του ίδιου του παιδιού και της σχέσης σας. Αυτό κατά τη γνώμη μου είναι επίσης ένα ζήτημα στο οποίο θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα, ώστε να μπορέσετε να απαλλαγείτε από το υπέρμετρο άγχος και να φροντίσετε και τις συναισθηματικές πλευρές της σχέσης σας στο παρόν.

Οι γονείς φυσικά και έχουμε την υποχρέωση να φροντίζουμε τα παιδιά μας και να τους παρέχουμε ό,τι μπορούμε και ό,τι κρίνουμε απαραίτητο για τη ζωή και την ευημερία τους. Υπάρχει όμως περίπτωση η φροντίδα να μην ανταποκρίνεται με ρεαλιστικό τρόπο στις δυνατότητες, τις κλίσεις και τις επιθυμίες του παιδιού. Υπάρχει περίπτωση η φροντίδα να εκφράζει περισσότερο τον κόσμο των προσδοκιών των γονέων και όχι του παιδιού και έτσι να λειτουργεί ως πίεση και παράγοντας άγχους για το παιδί. Η «αχαριστία» της κόρης σας είναι πιθανό να μπορεί να μεταφραστεί έτσι, ως μια αντίδραση στην μη κατάλληλη απόπειρα κάλυψης των αναγκών της. Πρέπει λοιπόν από κοινού να προσπαθήσετε να ορίσετε τι έχει πραγματικά ανάγκη το παιδί σας.

Αν οι προσπάθειες για προσέγγιση πέφτουν όπως λέτε στο κενό, αυτό σημαίνει ότι ο τρόπος προσέγγισης δεν είναι σωστός. Η προσέγγισή σας είναι πολύ πιθανό να μην είναι κατάλληλη για τις ανάγκες της κόρης σας στην παρούσα φάση ζωής. Αναλογιστείτε με ποιον τρόπο την προσεγγίζετε. Αναρωτηθείτε πώς εκλαμβάνει η κόρη σας την προσέγγισή σας. Την προσεγγίζετε με διάθεση και ενδιαφέρον να κατανοήσετε τι της συμβαίνει; Η κόρη σας εκλαμβάνει την προσέγγιση ως κίνηση ενδιαφέροντος από πλευράς σας ή ως πίεση και απαίτηση για συμμόρφωση στις δικές σας επιθυμίες και προσδοκίες; Πιθανολογώ ότι ισχύει το δεύτερο και για αυτό άλλωστε η κόρη σας κλείνεται στον εαυτό της και αποφεύγει την επαφή μαζί σας.

Λέγοντας ότι η κόρη σας δεν είναι «στα συγκαλά της», της αποδίδετε ανευθυνότητα και έλλειψη συγκρότησης. Αυτή σας την οπτική είναι βέβαιο ότι την μεταδίδετε μέσω της στάσης σας προς εκείνη. Θα σας παρακινήσω να σκεφτείτε τους πιθανούς λόγους που θα μπορούσαν να εξηγήσουν την αδιαφορία και την παραίτηση της κόρης σας από την υποχρέωση των πανελληνίων εξετάσεων. Σε πρώτο επίπεδο, εσείς παρατηρείτε την συστηματική και αποκλειστική ενασχόληση με το κινητό της. Θα σας κάνω λοιπόν μια πολύ απλή ερώτηση: Πιστεύετε ότι αν δεν κρατούσε τον εαυτό της απασχολημένο με το κινητό, η κόρη σας θα μελετούσε για τις Πανελλήνιες; Εκτιμώ ότι θα συμφωνήσετε μαζί μου στην διαπίστωση ότι αυτή είναι μια ιδιαίτερα απλουστευτική θέαση της κατάστασης. Άλλωστε, ποτέ δεν μπορούμε να αποδώσουμε σε έναν και μοναδικό παράγοντα τις επιλογές των ατόμων. Αυτήν τη στιγμή η κόρη σας επιλέγει την παραίτηση και την αποστασιοποίηση. Το κινητό είναι το σύμβολο αυτής της στάσης ζωής που επιλέγει. Η χρήση του κινητού δηλαδή είναι το «σύμπτωμα» που χρειάζεται να ερμηνευθεί, εστιάζοντας στη ματαίωση που κρύβεται κάτω από δυσλειτουργικές και αυτοκαταστροφικές επιλογές. Θα σας απευθύνω ακόμα μία πολύ απλή ερώτηση: Πιστεύετε ότι αυτή η αδιαφορία, η παραίτηση της κόρης σας και η μόνιμη ενασχόληση με το κινητό έχει εσάς τους γονείς ως αποδέκτες; Με άλλα λόγια, η κόρη σας συμπεριφέρεται με αυτό τον τρόπο επειδή δεν σας υπολογίζει και επιδιώκει έτσι να σας το δείξει; Είναι βέβαιο ότι η κόρη σας απευθύνει κάποιο μήνυμα προς εσάς μέσα από τη στάση της, αλλά ταυτόχρονα είναι επίσης βέβαιο ότι εκφράζει και τις δικές της εσωτερικές ανάγκες και συγκρούσεις. Η αλλαγή δεν θα προκύψει μέσα από την «διόρθωση» της στάσης της απέναντι στους γονείς, αλλά μέσα από τον εντοπισμό και τη διαχείριση των εσωτερικών της αναγκών και συναισθηματικών συγκρούσεων και αμφιθυμικών καταστάσεων που βιώνει και στις οποίες εγκλωβίζεται.

Θα μου χρειάζονταν περισσότερα στοιχεία, ένα πλήρες ιστορικό της σχολικής πορείας του παιδιού σας, προκειμένου να μπορέσω να εκτιμήσω καλύτερα την κατάσταση όπως διαμορφώνεται στο σήμερα. Για παράδειγμα, ήταν η κόρη σας καλή ή άριστη μαθήτρια και με την έναρξη της τελευταίας τάξης παρατηρείτε μια μεταστροφή; Ήταν στη σχολική της πορεία μαθήτρια που αναλάμβανε και οργάνωνε μόνη της τη μελέτη και τις ακαδημαϊκές της υποχρεώσεις; Αν ναι, πότε άλλαξε αυτό και με ποιον τρόπο; Αν όχι, ποιος ήταν ο δικός σας ρόλος, των γονέων, στην υπευθυνοποίηση της κόρης σας; Τι έχετε κάνει ως τώρα για να υποστηρίξετε το παιδί σας στη σχέση του με το σχολείο και τις υποχρεώσεις του; Πιστεύετε ότι η γενική σας προσέγγιση ήταν αποδοτική; Αν ναι, ποιοι είναι οι παράγοντες που διαφοροποιούν το σήμερα; Αν όχι, πρέπει να δείτε άμεσα τι χρειάζεται να αλλάξετε προκειμένου να παρέχετε την κατάλληλη υποστήριξη και βοήθεια στο παιδί σας. Σας υπενθυμίζω ότι η υπευθυνοποίηση ποτέ δεν προκύπτει μέσω επιβολής. Σας υπενθυμίζω επίσης ότι η κόρη σας πλησιάζει προς την ενηλικίωση και χρειάζεται να υπευθυνοποιηθεί για να μπορέσει να διαμορφώσει τη ζωή που η ίδια κρίνει ότι της ταιριάζει.

Η αφήγησή σας, καθώς είναι συναισθηματικά φορτισμένη, μου μεταδίδει το άγχος και την αγωνία σας για το μέλλον του παιδιού σας. Παρόλο που συμμερίζομαι απόλυτα την επιθυμία σας και την προσδοκία σας για ένα καλό επαγγελματικό μέλλον για το παιδί σας, δεν πιστεύω ότι αρκεί η δική σας επιθυμία και προσδοκία. Στην αφήγησή σας, δεν αναφέρεται η επιθυμία της κόρης σας. Τι θέλει η ίδια; Έχει εκφράσει κάποια επιθυμία για το μέλλον της; Έχει κάποιο στόχο για τις Πανελλήνιες; Έχει κάποιο όνειρο; Ή απλά ακολουθεί μηχανικά την πορεία που ορίζει το εκπαιδευτικό σύστημα και οι προσδοκίες της οικογένειας; Οφείλω εδώ να σας υπενθυμίσω ότι μόνο μέσα από τις επιθυμίες δημιουργείται κίνητρο. Αν η κόρη σας δεν έχει ορίσει η ίδια μια επιθυμία για το μέλλον της, τότε δεν θα επιλέξει να επενδύσει στις πανελλήνιες. Αυτό ήδη γίνεται από πλευράς της με παθητικά επιθετικό τρόπο, μέσω δηλαδή αδιαφορίας, παραίτησης, άσκοπης δραστηριότητας και άρνησης για συνεργασία μαζί σας. Ποτέ στη ζωή δεν είναι δυνατόν να προκύψει κίνητρο μέσα από τις επιθυμίες τρίτων. Γι’ αυτό και η δική σας επιθυμία για το μέλλον της δεν έχει νόημα για την ίδια. Αυτό που μπορείτε να κάνετε είναι να την βοηθήσετε να βρει το προσωπικό νόημα που θα είχε η συμμετοχή της στις πανελλήνιες. Και το προσωπικό νόημα διαμορφώνεται μέσα από την επιθυμία. Αναζητήστε λοιπόν μαζί της την επιθυμία της και δώστε της χώρο να την εκφράσει και να επιδιώξει την πραγματοποίησή της. Επειδή δεν έχω ακριβείς πληροφορίες, δεν γνωρίζω αν υπάρχει επιθυμία και αν αυτή η επιθυμία περνά μέσα από τον δρόμο των πανελληνίων. Κατά τη γνώμη μου, οι πανελλήνιες εξετάσεις δεν είναι μονόδρομος, ούτε και ταιριάζουν σε όλους τους μαθητές. Αν έχει εκφράσει την επιθυμία της, και αν η επιθυμία της πράγματι περνά μέσα από τον δρόμο των πανελληνίων, τότε θα χρειαστεί να τη βοηθήσετε να εντοπίσει τα εμπόδια που κλείνουν τον δρόμο προς την πραγματοποίηση της επιθυμίας της. Αν τα εμπόδια είναι συναισθηματικά, τότε θα πρέπει να την βοηθήσετε να διαχειριστεί τις συναισθηματικές της δυσκολίες. Αν τα εμπόδια είναι μαθησιακά, τότε πιθανόν να χρειάζεται μια ρεαλιστική επανεκτίμηση των δυνατοτήτων της και αναδιαμόρφωση των στόχων της.

Επειδή όπως λέτε η κόρη σας είναι αγχώδης, είναι πιθανό να έχει εγκλωβιστεί στο άγχος για ανταπόκριση στις προσδοκίες σας. Είναι ακόμα πιθανό να εγκλωβίζεται σε ενοχές για όσα με πολύ κόπο της παρέχετε και η ίδια δεν αξιοποιεί.

Η στάση της κόρης σας χρειάζεται κατά τη γνώμη μου «μετάφραση». Τι προσπαθεί να σας πει μέσα από την αδιαφορία και την αποφυγή των υποχρεώσεων της; Τι προσπαθεί να σας πει μέσα από το κλείσιμο στον εαυτό της και την αποφυγή της επικοινωνίας μαζί σας; Τι προσπαθεί να σας πει μέσα από τα παράπονα της για τη δική σας στάση και έλλειψη κατανόησης και μέσα από την αυτοϋποτίμηση που εκφράζει; Ίσως η στάση της να μεταφράζεται σε παραίτηση λόγω αισθήματος αδυναμίας: «Επειδή δεν μπορώ να ανταποκριθώ, παραιτούμαι.» Ίσως να μεταφράζεται ως απάντηση σε πίεση: «Επειδή δεν μπορώ να πραγματοποιήσω τις προσδοκίες σας, παραιτούμαι.» Ίσως να μεταφράζεται σε αδυναμία διαχείρισης του άγχους της: «Επειδή με κατακλύζει το άγχος, αποφεύγω την προσπάθεια». Ίσως να μεταφράζεται σε φόβο ματαίωσης: «Επειδή φοβάμαι ότι θα αποτύχω και έτσι θα σας απογοητεύσω και θα απογοητευτώ, γι’ αυτό δεν προσπαθώ καν». Το πιθανότερο είναι ότι μεταφράζεται με όλους τους παραπάνω τρόπους. Μόνο που για να κάνετε την μετάφραση θα χρειαστεί να βρείτε έναν κοινό κώδικα επικοινωνίας που αυτή την στιγμή δεν διαθέτετε.

Θα σας προτείνω, όσο και αν είναι δύσκολο, να απομακρύνετε την επικέντρωση από τις Πανελλήνιες και να την μεταφέρετε στο πιθανό νόημα που έχει η αποφυγή στην οποία έχει εγκλωβιστεί η κόρη σας. Για να μπορέσετε να κάνετε αυτή την μετατόπιση από την επικέντρωση στα προφανή και επιφανειακά, στα βαθύτερα και πιο σύνθετα, θα χρειαστεί να διαχειριστείτε εσείς οι γονείς το άγχος και την αγωνία σας, και να επαναπροσδιορίσετε τον κόσμο των προσδοκιών σας, όπως και τις επιλογές σας ως προς την ακαδημαϊκή και συναισθηματική υποστήριξη του παιδιού σας.

Σας προτείνω να δώσετε και στην κόρη σας το άρθρο μου να το διαβάσει και αν θέλετε να το χρησιμοποιήσετε ως αφορμή για συζήτηση μεταξύ σας.

Τέλος, ας προτείνω να διαβάσετε προηγούμενα σχετικά άρθρα μου στο efiveia.gr που είναι πιθανόν να σας φανούν βοηθητικά:

Ναι στην ενθάρρυνση, όχι στην πίεση!

Γονείς και έφηβος στο ξεκίνημα της Γ’ Λυκείου

Πανελλήνιες εξετάσεις: Οδηγίες προς γονείς

Αποτυχία στις Πανελλήνιες εξετάσεις: Η επόμενη μέρα

“Ο γιος μου αποφάσισε ότι δεν θέλει να δώσει Πανελλήνιες, θέλει να γίνει κομμωτής”

Σχολικές εξετάσεις: Πώς θα βοηθήσουμε τον έφηβο να διαχειριστεί το άγχος του