Διαζύγιο: Όταν τα παιδιά γίνονται φροντιστές των γονιών

Γράφει στο efiveia.gr η Βέρα Πιτσογιάννη, Λογοθεραπεύτρια-Σύμβουλος Ψυχοκοινωνικής Υγείας, PhD(c)

Το διαζύγιο αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες αλλαγές που μπορεί να βιώσει μια οικογένεια. Παρότι αφορά κυρίως τη σχέση των γονέων, επηρεάζει βαθιά και τα παιδιά, τα οποία καλούνται να προσαρμοστούν σε μια νέα πραγματικότητα γεμάτη αλλαγές, αβεβαιότητα και έντονα συναισθήματα.

Σε αυτή τη μεταβατική περίοδο, οι γονείς είναι εκείνοι που καλούνται να στηρίξουν τα παιδιά τους, να τα καθησυχάσουν και να τους προσφέρουν το αίσθημα ασφάλειας που έχουν ανάγκη. Ωστόσο, δεν συμβαίνει πάντα αυτό.

Όταν οι ρόλοι αντιστρέφονται

Υπάρχουν παιδιά που δείχνουν να προσαρμόζονται εντυπωσιακά γρήγορα στο διαζύγιο. Δεν διαμαρτύρονται, δεν ξεσπούν και συχνά προσπαθούν να βοηθήσουν τους γονείς τους. Αναλαμβάνουν τη φροντίδα των μικρότερων αδελφών τους, προσπαθούν να ηρεμήσουν τις συγκρούσεις ή γίνονται οι άνθρωποι στους οποίους οι γονείς εκφράζουν τη θλίψη και τις δυσκολίες τους.

Αυτή η εικόνα ενός «ώριμου» παιδιού μπορεί αρχικά να φαίνεται θετική. Στην πραγματικότητα όμως, πολλές φορές κρύβει μια αντιστροφή ρόλων. Το παιδί παύει να βρίσκεται στη θέση που του αναλογεί και αναλαμβάνει συναισθηματικές ευθύνες που ανήκουν στους ενήλικες.

Ανθεκτικότητα ή υπερβολική ευθύνη;

Είναι σημαντικό να διακρίνουμε την ψυχική ανθεκτικότητα από την πρόωρη ανάληψη του ρόλου του φροντιστή.

Ένα ανθεκτικό παιδί δυσκολεύεται, στενοχωριέται και χρειάζεται υποστήριξη, αλλά συνεχίζει να λειτουργεί ως παιδί. Αντίθετα, όταν αισθάνεται υπεύθυνο για τη συναισθηματική κατάσταση των γονιών του, όταν προσπαθεί να τους προστατεύσει ή να κρατήσει τις ισορροπίες μέσα στην οικογένεια, τότε αναλαμβάνει ένα βάρος που δεν αντιστοιχεί στην ηλικία και στις δυνατότητές του.

Η υπερβολική αυτή ευθύνη μπορεί να στερήσει από το παιδί την ανεμελιά της παιδικής ηλικίας και να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο θα σχετίζεται με τους άλλους αργότερα στη ζωή του.

Τα «δυνατά» παιδιά δεν νιώθουν πάντα καλά

Τα παιδιά που λειτουργούν ως φροντιστές σπάνια δημιουργούν προβλήματα. Συχνά διατηρούν καλή σχολική επίδοση, φαίνονται υπεύθυνα, πρόθυμα να βοηθήσουν και δείχνουν μεγάλη ωριμότητα.

Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο, οι δυσκολίες τους περνούν πολλές φορές απαρατήρητες.

Το γεγονός όμως ότι ένα παιδί δεν εκφράζει έντονα συναισθήματα δεν σημαίνει ότι δεν υποφέρει. Αντίθετα, μπορεί να έχει μάθει να κρύβει τον φόβο, τη θλίψη ή τον θυμό του, επειδή πιστεύει πως πρέπει να είναι εκείνο που θα στηρίζει τους άλλους.

Όταν τα παιδιά μεγαλώνουν

Πολλά από αυτά τα παιδιά γίνονται ενήλικες με έντονο αίσθημα ευθύνης. Είναι άνθρωποι που φροντίζουν συνεχώς τους άλλους, δυσκολεύονται να ζητήσουν βοήθεια και νιώθουν άβολα όταν βρίσκονται οι ίδιοι στη θέση εκείνου που χρειάζεται στήριξη. Συχνά καταπιέζουν τα δικά τους συναισθήματα, ιδιαίτερα τον θυμό, καθώς από μικρή ηλικία έμαθαν ότι προτεραιότητα είχαν οι ανάγκες των άλλων. Έτσι, μπορεί να δυσκολεύονται να θέσουν όρια, να εκφράσουν τις επιθυμίες τους ή να δημιουργήσουν σχέσεις στις οποίες αισθάνονται πραγματικά ασφαλείς.

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς;

Το διαζύγιο δεν τραυματίζει από μόνο του ένα παιδί. Εκείνο που το επιβαρύνει περισσότερο είναι όταν καλείται να αναλάβει ευθύνες που δεν του αναλογούν.

Οι γονείς χρειάζεται να θυμούνται ότι, όσο δύσκολη κι αν είναι η δική τους συναισθηματική κατάσταση, το παιδί δεν μπορεί να γίνει ο σύμβουλος, ο διαμεσολαβητής ή ο ψυχολογικός τους υποστηρικτής. Χρειάζεται χώρο να στενοχωρηθεί, να θυμώσει, να φοβηθεί και, πάνω απ’ όλα, να παραμείνει παιδί.

Ένα παιδί δεν πρέπει να γίνει «ο δυνατός» της οικογένειας για να προσαρμοστεί. Χρειάζεται ενήλικες που θα αντέξουν τα δικά του συναισθήματα, ώστε να μη χρειαστεί εκείνο να αντέξει τα δικά τους. Η μεγαλύτερη προστασία που μπορούν να του προσφέρουν οι γονείς μετά από έναν χωρισμό είναι να του επιτρέψουν να συνεχίσει να ζει την παιδική του ηλικία, ακόμη και μέσα στις δυσκολίες.