Έφηβοι και συμμετοχή στα social media

Γράφει στο efiveia.gr η Ψυχολόγος, MSc Εγκληματολογίας Κωνσταντίνα Καστελιώτη, συνεργάτης του Κέντρου Λόγου, Γραφής & Συμπεριφοράς ΛΟΓΟ-ΤΕΧΝΙΑ

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν γίνει μέσα σε λίγα χρόνια ένας από τους κύριους τρόπους ενημέρωσης και επικοινωνίας, ιδιαίτερα στις νεαρές ηλικίες. Μέσα από τις δημοσιεύσεις, οι οποίες διαρκώς ανανεώνονται, αρχίζουν να διαμορφώνονται τάσεις στη μόδα, στην ομορφιά αλλά και στις διαπροσωπικές σχέσεις. Πώς όμως επηρεάζονται οι έφηβοι από όλα αυτά; Και πώς μπορούν οι γονείς να έχουν έναν υποστηρικτικό και σταθερό ρόλο μέσα σε όλες αυτές τις αλλαγές;

Υπάρχουν διάφορες εφαρμογές που επιτρέπουν στους χρήστες να συνδέονται διαδικτυακά ώστε να βλέπει ο ένας το περιεχόμενο που «ανεβάζει» ο άλλος. Είναι χρήσιμο για τον γονέα να είναι ενημερωμένος για το πώς λειτουργεί μια εφαρμογή όπως και για το αν διαθέτει δικλείδες ασφαλείας (π.χ. για την αποφυγή ακατάλληλων ή προσβλητικών αναρτήσεων).

Το Instagram, για παράδειγμα, αποτελεί μια δημοφιλή εφαρμογή σε παγκόσμιο επίπεδο. Μόλις κάποιος γίνει μέλος μπορεί να αναρτά φωτογραφίες και βίντεο στο προσωπικό του προφίλ ώστε αυτά να γίνονται ορατά στο δίκτυο των ατόμων με τα οποία συνδέεται. Όσο πιο πολλά άτομα μοιράζονται στιγμές της καθημερινότητάς τους διαδικτυακά, τόσο μεγαλύτερη η ροή των δημοσιεύσεων. Το αποτέλεσμα είναι ο έφηβος να δυσκολεύεται να αφήσει το κινητό του αφού κάθε λεπτό όλο και κάτι νέο προκύπτει στην οθόνη του.

Ο χρόνος, άλλωστε, που αφιερώνουν οι έφηβοι στις οθόνες και στα social media είναι ένα θέμα που προβληματίζει πολλούς γονείς. Επιπλέον, γίνεται συχνά αφορμή εντάσεων μεταξύ γονέων και εφήβων. Θα πρέπει ωστόσο να υπάρχει συγκεκριμένο και ξεκάθαρο όριο σχετικά με τον χρόνο που αφιερώνεται στο διαδίκτυο σε καθημερινή βάση. Η διαλλακτικότητα των γονέων μπορεί να διευκολύνει την τήρηση της συμφωνίας (π.χ. ο έφηβος να προτείνει τις ώρες που θα διαθέτει για το σκοπό αυτό μέσα στο Σαββατοκύριακο). Ασφαλώς, είναι πολύ σημαντικό οι ίδιοι οι γονείς με τη στάση τους να δείχνουν ότι μπορούν να ελέγχουν αποτελεσματικό το χρόνο που αφιερώνουν εκείνοι στο κινητό τους.

Ο έφηβος όμως δεν έχει να διαχειριστεί μόνο το χρόνο αλλά και την επίδραση που δέχεται από τα social media. Κατακλύζεται διαρκώς από την υπερ-έκθεση και την υπερ-προβολή περισσότερο ή λιγότερο διάσημων ατόμων. Η κάθε τους κίνηση διαδίδεται και σχολιάζεται στην παγκόσμια διαδικτυακή κοινότητα. Οι έφηβοι, οι οποίοι πειραματίζονται και χτίζουν την ταυτότητά τους, προβάλλουν κι εκείνοι τον εαυτό τους στο δικό τους δίκτυο διαδικτυακών γνωστών. Πολλές φορές, η αποδοχή που θα συναντήσουν (με τη μορφή like) αποκτά για εκείνους ιδιαίτερη βαρύτητα και επηρεάζει την αυτοεκτίμησή τους.

Οι διάσημοι, που μπορεί να αποτελούν πρότυπα για τους εφήβους, δημιουργούν μια εικόνα πάνω σε πλασματικά «αυθόρμητες»  καθημερινές στιγμές. Έτσι, μια εντυπωσιακή φωτογραφία είναι συνήθως αποτέλεσμα προετοιμασίας και δουλειάς ειδικών ομορφιάς. Επιπλέον, οι επιλογές (π.χ. των ρούχων, του μέρους) πιθανόν να μην είναι προσωπικές αλλά να έχουν ως σκοπό να προβάλλουν συγκεκριμένα προϊόντα.

Θα ήταν λοιπόν βοηθητικό να υποστηρίξουμε τον έφηβο ώστε να συνειδητοποιήσει μερικές παραμέτρους της συμμετοχής του στα social media. Όπως, για παράδειγμα, ποιες είναι οι προσδοκίες του όταν προβάλλει τον εαυτό του (π.χ. μέσω φωτογραφίας ή βίντεο); Πώς θα αντιμετώπιζε τυχόν αρνητικά σχόλια; Ποιοι θα ήθελε να ανταποκριθούν στις αναρτήσεις του; Πώς μπορεί κάποιος να του δείξει ότι τον εκτιμά, πέρα από το like στο διαδίκτυο; (όταν όντως τον σέβεται, τον εμπιστεύεται και υπολογίζει τη γνώμη του).

Τα social media αποτελούν μέρος της κοινωνικής πραγματικότητας των εφήβων. Οι γονείς μπορούν να έχουν ενεργό ρόλο και να διευκολύνουν το παιδί τους να συμμετέχει με τους δικούς του όρους. Άλλωστε, ο κάθε έφηβος, ως ξεχωριστό και πολυδιάστατο άτομο, είναι σίγουρα πολύ παραπάνω από μια εικόνα.