Η εικόνα του σώματος στους εφήβους

i-eikona-tou-somatos-stous-efivousΓράφει στο efiveia.gr η Ψυχολόγος Κωνσταντίνα Καστελιώτη, συνεργάτης του Δικτύου Psy-Counsellors, υπό την επιμέλεια της Ψυχολόγου Ευγενίας Σαρηγιαννίδη

Τους θερινούς μήνες, κατά τους οποίους το σώμα είναι περισσότερο εκτεθειμένο, η εικόνα του σώματος έρχεται στο προσκήνιο και ενδεχομένως απασχολεί ακόμα πιο πολύ τους εφήβους.

Καταρχήν, αξίζει να σημειωθεί ότι το σώμα πέρα από τη βιολογική του υπόσταση, διαμορφώνεται σύμφωνα με τις κοινωνικές επιταγές της εποχής και του μέρους στο οποίο ζει το εκάστοτε άτομο. Αναμένεται συνεπώς κανείς να διαμορφώσει και να παρουσιάσει το σώμα του με τρόπους με τους οποίους θα γνωρίζει κοινωνική αποδοχή. Για να εξασφαλίσει τη συμμετοχή του σε διάφορες κοινωνικές ομάδες (λόγου χάρη σε φιλικό ή σε επαγγελματικό επίπεδο), καλείται να «κατασκευάσει» κοινωνικά το σώμα του αποκτώντας το επιθυμητό βάρος, επιλέγοντας τα κατάλληλα ρούχα και ακολουθώντας τις σύγχρονες τάσεις της μόδας.

Στους εφήβους, τα πράγματα ξεκινούν από μια διαφορετική αφετηρία. Κι αυτό γιατί βιώνουν την πραγματικότητα ενός σώματος που αλλάζει διαρκώς. Οι εμφανείς αλλαγές που προκαλεί η έκκριση ορμονών και στα δύο φύλα είναι μια πρωτόγνωρη εμπειρία για τους εφήβους. Έτσι, συχνά νιώθουν άγχος, φόβο, ανησυχία για το αν η διαδικασία ωρίμανσης εξελίσσεται φυσιολογικά, ντροπή, αμηχανία και ανασφάλεια για τη νέα τους εμφάνιση. Στο σημείο αυτό, μπορεί να είναι καθησυχαστικό να έχουν τη δυνατότητα να συζητήσουν με κάποιον ενήλικα (ιδανικά του ίδιου φύλου) προκειμένου να τους πληροφορήσει σωστά και να τους βοηθήσει να διαχειριστούν καταστάσεις που τους δυσκολεύουν.

Όπως γίνεται φανερό, η εικόνα που έχουν οι έφηβοι για το σώμα τους δεν είναι μια στατική αλλά μια δυναμική εικόνα αφού μεταβάλλεται διαρκώς λόγω των αλλαγών που όντως συμβαίνουν αλλά και ανάλογα με τις ανταποκρίσεις (συναισθηματικές ή λεκτικές) που λαμβάνουν από το περιβάλλον τους αναφορικά με το σώμα τους. Δεν είναι καθόλου σπάνιο, λοιπόν, ένας έφηβος να είναι απόλυτα ευχαριστημένος με την εμφάνισή του γιατί άκουσε ένα κολακευτικό σχόλιο και την ακριβώς επόμενη μέρα να σκέφτεται άκρως υποτιμητικά για τον εαυτό του γιατί μπορεί, για παράδειγμα, να συγκρίνει το σώμα του με εκείνο ενός -ίσως πιο γυμνασμένου- συνομηλίκου του.

Τα πρότυπα εμφάνισης και για τα δύο φύλα είναι ιδιαίτερα διαδεδομένα και προωθούνται συστηματικά μέσα από μια πληθώρα μέσων ( π.χ. ίντερνετ, τηλεόραση). Ο έφηβος, που βρίσκεται στη φάση διαμόρφωσης της ταυτότητάς του, μπορεί να νιώθει μεγάλη πίεση προκειμένου να μοιάσει στα πρότυπα αυτά τα οποία προβάλλουν αυστηρές απαιτήσεις βάρους, ύψους και εμφάνισης χωρίς ουσιαστικά περιθώρια αποκλίσεων από αυτές. Δεν είναι λίγες δυστυχώς οι περιπτώσεις στις οποίες παρατηρούνται διαταραχές της διατροφής (όπως νευρική ανορεξία), οι οποίες οφείλονται, σε κάποιο βαθμό, στην ανάγκη μίμησης αυτών των κοινωνικών προτύπων.

Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να διερευνήσουμε τα πρότυπα εμφάνισης των εφήβων, σε ποιους δηλαδή θα ήθελαν να μοιάσουν και γιατί. Είναι απαραίτητη η τοποθέτηση των προτύπων στις πραγματικές τους διαστάσεις, δηλαδή να εξηγήσουμε ότι οι ατέλειες είναι πάντα υπαρκτές άλλα καλύπτονται με την επεξεργασία της εικόνας δημιουργώντας ένα σώμα το οποίο φαίνεται ιδανικό αλλά δεν είναι πραγματικό.

Το σώμα είναι επίσης μέσο μεταφοράς μηνυμάτων και οι έφηβοι το χρησιμοποιούν για να δείξουν ότι είναι διαφορετικοί από τους ενήλικες και ταυτόχρονα όμοιοι με την παρέα συνομηλίκων στην οποία επιδιώκουν να ενταχθούν, ακολουθώντας τον κώδικα εμφάνισης που η παρέα προβάλλει.

Αντικρίζοντας το σώμα τους οι έφηβοι βλέπουν τις κοινωνικές προσδοκίες, τις αποκρίσεις του στενού περιβάλλοντος, τους φόβους και τις ανασφάλειες τους. Χρειάζεται χρόνος και έμπρακτη υποστήριξη για να αποδεχτούν το σώμα τους και να εκτιμήσουν τη μοναδικότητά του.