«Μαμά, είσαι τοξική»: Όταν η ηθική των εφήβων γίνεται ο καθρέφτης μας

Γράφει στο efiveia.gr η Ψυχολόγος Νίκη Μαντά

Κάθεστε στο τραπέζι και συζητάτε για τις ειδήσεις. Κάνετε ένα χιουμοριστικό σχόλιο για έναν γείτονα ή μια παλιά συνήθεια, και ξαφνικά το δωμάτιο «παγώνει». Ο έφηβος γιος ή η κόρη σας, σας κοιτάζει με ένα βλέμμα που κυμαίνεται ανάμεσα στην απογοήτευση και την οργή. «Αυτό που είπες είναι προβληματικό. Δεν μπορώ να πιστέψω ότι σκέφτεσαι έτσι». Καλώς ήρθατε στην εποχή της Αντίστροφης Γονεϊκότητας. Εκεί που ο γονέας, από απόλυτη ηθική αυθεντία, μετατρέπεται σε «μαθητή» που εξετάζεται για τις κοινωνικές του ευαισθησίες.

Η Γέννηση του «Εφηβικού Δικαστηρίου»

Στην παραδοσιακή ψυχολογία, η εφηβεία ήταν η φάση της επανάστασης κατά των κανόνων του σπιτιού (ωράριο, διάβασμα, καθαριότητα). Σήμερα, η επανάσταση έχει μετατοπιστεί στο πεδίο των αξιών. Οι γενιές Z και Alpha έχουν μεγαλώσει σε ένα ψηφιακό περιβάλλον όπου η κοινωνική δικαιοσύνη, η οικολογία και η συμπερίληψη δεν είναι απλές έννοιες, αλλά η «γλώσσα» τους. Όταν ο έφηβος σας ασκεί κριτική, δεν προσπαθεί απλώς να σας εκνευρίσει. Προσπαθεί να καταλάβει αν ο κόσμος που του παραδίδετε είναι συμβατός με τις αξίες που θεωρεί απαραίτητες για την επιβίωσή του.

Γιατί η κριτική τους μας «πονάει» τόσο;

Η αντίδρασή μας είναι συνήθως αμυντική για δύο λόγους:

• Η απειλή της ιεραρχίας: Νιώθουμε ότι χάνουμε τον έλεγχο. Αν το παιδί μου έχει δίκιο και εγώ άδικο, τότε ποιος είναι ο αρχηγός;
• Το πλήγμα στον εαυτό: Πάντα θεωρούσαμε τους εαυτούς μας «καλούς ανθρώπους». Το να μας αποκαλεί το παιδί μας «οπισθοδρομικούς» κλονίζει την αυτοεικόνα μας.

Από τη σύγκρουση στη σύνδεση: 3 βήματα επιβίωσης

Αντί να απαντήσετε με το κλασικό «Εγώ σε μεγάλωσα», δοκιμάστε μια πιο εξελιγμένη ψυχολογική προσέγγιση:

• Η τεχνική της «Ενεργητικής Περιέργειας»

Αντί να αμυνθείτε, γίνετε «δημοσιογράφοι».

Αντί για: «Είσαι υπερβολικός/ή», πείτε: «Εξήγησέ μου γιατί αυτή η λέξη/πράξη σου φαίνεται τόσο λάθος. Θέλω να δω τι βλέπεις εσύ και εγώ το χάνω».

Αυτό μετατρέπει τη μάχη σε διάλογο.

• Διαχωρίστε την πρόθεση από τον αντίκτυπο

Μπορεί η πρόθεσή σας να μην ήταν να προσβάλετε κανέναν, αλλά ο αντίκτυπος στα μάτια του εφήβου ήταν αρνητικός.

Παραδεχτείτε το: «Καταλαβαίνω ότι αυτό που είπα ακούστηκε σκληρό, παρόλο που δεν ήταν αυτή η πρόθεσή μου».

• Αγκαλιάστε το «Δεν ξέρω»

Είναι τρομερά ενδυναμωτικό για έναν έφηβο να βλέπει τον γονέα του να εξελίσσεται. Το να πείτε «Έχεις δίκιο, αυτό είναι ένα θέμα που πρέπει να μελετήσω περισσότερο» δεν σας αποδυναμώνει. Αντίθετα, σας καθιστά πρότυπο πνευματικής εντιμότητας.

Συμπέρασμα

Η ηθική «ανάκριση» από τον έφηβό σας είναι το μεγαλύτερο κομπλιμέντο που μπορείτε να λάβετε. Σημαίνει ότι το παιδί σας νιώθει αρκετά ασφαλές μαζί σας ώστε να σας προκαλέσει να γίνετε η καλύτερη εκδοχή του εαυτού σας. Την επόμενη φορά, λοιπόν, που θα σας κάνει κήρυγμα, μην δείτε έναν αντίπαλο. Δείτε έναν άνθρωπο που νοιάζεται για τον κόσμο τόσο πολύ, που δεν διστάζει να διορθώσει ακόμα και τον «ήρωά» του.