Πέρα από το “Καλά”: Γιατί ο έφηβος απαντά μονολεκτικά και πώς η Λογοθεραπεία δίνει τη λύση

Γράφει στο efiveia.gr η BSc Λογοθεραπεύτρια,MSc Σύμβουλος Ψυχοκοινωνικής Υγείας (Αξιολογική Ψυχοκοινωνική Συμβουλευτική), PhD(c) Υποψήφια Διδάκτωρ Βαρβάρα (Βέρα) Πιτσογιάννη

«Πώς πήγε η μέρα σου;» – «Καλά».
«Τι έκανες στο σχολείο;» – «Τίποτα».
«Έχεις διαβάσει;» – «Ναι».

Αν αυτός ο διάλογος σας θυμίζει την καθημερινότητά σας, δεν είστε μόνοι. Πολλοί γονείς ερμηνεύουν τις μονολεκτικές απαντήσεις ως έλλειψη σεβασμού ή αδιαφορία. Ωστόσο, από τη σκοπιά της λογοθεραπείας, η επικοινωνία στην εφηβεία συνιστά μια σύνθετη διαδικασία που απαιτεί νέες στρατηγικές.

Γιατί συμβαίνει αυτό;

Η εφηβεία αποτελεί  μια ζωτικής σημασίας φάση αναδιοργάνωσης και ανάπτυξης του εγκεφάλου, απαραίτητη για την ανάπτυξη των δεξιοτήτων που απαιτούνται στην ενήλικη ζωή. Στην εφηβεία, ο εγκέφαλος αναδιοργανώνεται. Οι ανατομικές και λειτουργικές αλλαγές που συμβαίνουν στον εγκέφαλο του εφήβου κάνουν την σύνθετη γλωσσική έκφραση πιο απαιτητική. Η πραγματολογία του λόγου αλλάζει.

Ουσιαστικά, η ικανότητα να χρησιμοποιούμε τη γλώσσα με τρόπο που ταιριάζει στο κοινωνικό πλαίσιο μιας συζήτησης, εξελίσσεται κατά την εφηβεία και απαιτεί διαφορετικά επίπεδα ανάπτυξης προκειμένου να δοθούν ολοκληρωμένες απαντήσεις. Οι έφηβοι συχνά κάνουν «οικονομία λόγου» για να προστατεύσουν τον ιδιωτικό τους χώρο ή επειδή δυσκολεύονται να οργανώσουν γρήγορα τις σκέψεις τους, λόγω των πολυσύνθετων αυτών αλλαγών που λαμβάνουν χώρα στον εγκέφαλό τους.

Πώς ένας ενήλικας θα «ξεκλειδώσει» τον διάλογο με έναν έφηβο;

1. Αντικαταστήστε τις «κλειστές» ερωτήσεις
Οι ερωτήσεις που δέχονται ως απάντηση μόνο ένα «ναι» ή «όχι» συχνά οδηγούν σε μονολεκτικές απαντήσεις. Για παράδειγμα:

Αντί για: «Πέρασες ωραία στην προπόνηση;»
Δοκιμάστε: «Ποια ήταν η πιο ωραία ή πιο δύσκολη στιγμή της προπόνησης σήμερα;»

Οι ερωτήσεις που ξεκινούν με «Πώς», «Ποιος» ή «Τι» ενθαρρύνουν την περιγραφή και βοηθούν στην οργάνωση της σκέψης.

2. Η δύναμη της σιωπής
Μετά από μια ερώτηση, μην βιαστείτε να συμπληρώσετε το κενό. Ενδεικτικά, δώστε 5–10 δευτερόλεπτα στον έφηβο. Οι έφηβοι χρειάζονται χρόνο για να επεξεργαστούν την πληροφορία, να οργανώσουν τις σκέψεις τους και να διατυπώσουν μια απάντηση.

3. Επικοινωνία χωρίς βλέμμα
Πολλές φορές, οι έφηβοι μιλούν πιο άνετα όταν δεν τους κοιτάμε επίμονα. Οι καλύτερες συζητήσεις γίνονται ενώ κάνετε μια παράλληλη δραστηριότητα — π.χ. είστε στο αυτοκίνητο, ή μαγειρεύετε και ο έφηβος είναι μαζί σας στην κουζίνα ή έχετε βγει για περπάτημα. Η παράλληλη δραστηριότητα μειώνει το άγχος που μπορεί να νιώθει ο έφηβος.

Πότε οι μονολεκτικές απαντήσεις γίνονται «καμπανάκι»;

Η λακωνικότητα είναι φυσιολογική, αλλά χρειάζεται προσοχή αν παρατηρήσετε:

• Δυσκολία στο να βρει ο έφηβος τις σωστές λέξεις για να εκφραστεί
• Σύγχυση στη σειρά που συνέβησαν τα γεγονότα
• Αποφυγή συστηματικής κοινωνικής αλληλεπίδρασης (π.χ. δεν θέλει ή δεν προσπαθεί να μιλήσει με φίλους/συγγενείς, αποφεύγει κοινωνικές δραστηριότητες)

Σε αυτές τις περιπτώσεις, μια αξιολόγηση από λογοθεραπευτή ή επαγγελματία ψυχικής υγείας μπορεί να φανεί πολύ χρήσιμη.

Καταλήγοντας λοιπόν, η συμπεριφορά των εφήβων -όπως οι μονολεκτικές απαντήσεις στην προκειμένη περίπτωση- δεν αποτελούν αδιαφορία ή ανωριμότητα, αλλά μέρος μιας ενεργής, έντονης και δημιουργικής φάσης ανάπτυξης που θέλει κατανόηση, υπομονή και στοχευμένη επικοινωνία από τους γονείς.

Θα ήθελα να κλείσω, κάνοντας αναφορά στον Daniel J. Siegel, έναν καταξιωμένο νευροψυχίατρο, ο οποίος αμφισβητεί τις κοινές αντιλήψεις για την εφηβεία, επισημαίνοντας στο βιβλίο του με τίτλο Brainstorm: The Power and Purpose of the Teenage Brain ότι:

«Η εφηβεία δεν είναι μια περίοδος “παράλογης ανωριμότητας”. Είναι μια εποχή συναισθηματικής έντασης, κοινωνικής συμμετοχής και δημιουργικότητας».

---

Βιβλιογραφικές αναφορές:

1. Casey, B. J., Cohen, A. O., & Galvan, A. (2025). The beautiful adolescent brain: An evolutionary developmental perspective. Annals of the New York Academy of Sciences, 1546(1), 58-74.
2. Nippold, M. A. (2016). Later language development: School-age children, adolescents, and young adults. PRO-ED, Inc. 8700 Shoal Creek Boulevard, Austin, TX 78757-6897.
3. Pepper, J., & Weitzman, E. (2004). It takes two to talk: A practical guide for parents of children with language delays. The Hanen Centre.
4. Poll, G. H., Boone, W. J., & Petru, J. (2024). Evaluation of a New Adolescent Social Communication Assessment: The Transition Pragmatics Interview (Vol. 67, No. 7, pp. 2353-2366). American Speech-Language-Hearing Association.
5. Rowe, M. B. (1972). Wait-Time and Rewards as Instructional Variables: Their Influence on Language, Logic, and Fate Control.
6. Smetana, J. G., Metzger, A., Gettman, D. C., & Campione-Barr, N. (2006). Disclosure and secrecy in adolescent–parent relationships. Child development, 77(1), 201-217.