Γράφει στο efiveia.gr γονέας υποψηφίου μαθητή πανελληνίων εξετάσεων
Οι Πανελλαδικές εξετάσεις επιτέλους τελείωσαν. Η «σκόνη» αρχίζει σιγά σιγά να πέφτει, αλλά ο απόηχος αυτής της δοκιμασίας θα κάνει καιρό να σβήσει απο τις ψυχή τοσο του υποψηφίου όσο και όλης της οικογένειάς του. Κοιτάζοντας πίσω, η αλήθεια είναι μία: Oι πανελλαδικές εξετάσεις συνεχίζουν να είναι μια απόλυτη τραυματική εμπειρία.
Αρχικά δεν δίνει εξετάσεις μόνο το παιδί· δίνει ολόκληρη η οικογένεια. Ολο αυτό το διαστημα βιώσαμε μια πρωτόγνωρη, ψυχοφθόρα εμπειρία, κατά την οποία για μήνες ολόκληρους η καθημερινότητά μας υποτάχθηκε πλήρως σε έναν αόρατο, αλλά σκληρό αγώνα. Το παιδί διάβαζε, έγραφε, κι εμείς οι υπόλοιποι προσαρμόζαμε τις ζωές μας για να στηρίξουμε την προσπάθειά του. Η καθημερινότητα είχε μετατραπεί σε ένα ατελείωτο δρομολόγιο για τα φροντιστήρια. Οι έξοδοι εκμηδενίστηκαν, τα ταξίδια και οι εκδρομές μπήκαν στον «πάγο», οι επισκέψεις στο σπίτι απαγορεύτηκαν. Ζήσαμε σε ένα καθεστώς απόλυτης ησυχίας, προσπαθώντας να εξασφαλίσουμε το ιδανικό περιβάλλον. Ακόμα και η διατροφή μας είχε προσαρμοστεί αποκλειστικά στις ανάγκες του υποψηφίου.
Κάθε χρόνο τέτοια εποχή, ακούμε τους ειδικούς στα ΜΜΕ και στα άρθρα να επαναλαμβάνουν το ίδιο στερεότυπο: «Οι γονείς πρέπει να κρατάτε αποστάσεις. Το παιδί δίνει εξετάσεις, όχι εσείς. Μην ταυτίζεστε με την προσπάθειά του, μην μεταφέρετε το δικό σας άγχος».
Τι ακριβώς εννοούν με αυτό; Στη θεωρία, οι ειδικοί θέλουν να πουν ότι ο γονιός πρέπει να παραμείνει ο ψύχραιμος παρατηρητής, το λιμάνι που δεν κλυδωνίζεται, ώστε να μην φορτώνει το παιδί με επιπλέον προσδοκίες. Θέλουν να μας πουν ότι η επιτυχία ή η αποτυχία ανήκει αποκλειστικά στο παιδί και ότι η δική μας ζωή πρέπει να συνεχίζεται κανονικά. Όμως, η πραγματικότητα είναι τελείως διαφορετική. Αυτή η θεωρία απέχει έτη φωτός από την οικογενειακή καθημερινότητα.
Πώς να μην «δίνεις» κι εσύ εξετάσεις, όταν το παιδί σου περνάει μια τέτοια δοκιμασία δίπλα σου; Όταν βλέπεις την κούραση στο βλέμμα του, την απόγνωση στο πρόσωπό του, όταν οι ώρες της ημέρας δεν αρκούν να καλύψει τις υποχρεώσεις του σε σχολείο και φροντιστήριο, όταν δεν μπορείς να απαντήσεις στο γιατί πρέπει να το υποστεί όλο αυτό . Στην πράξη, η ταυτιση γίνεται από βαθιά αγάπη και ενσυναίσθηση. Όταν το παιδί σου δίνει αυτόν τον αγώνα είναι αδύνατον να είσαι απλός θεατής. Πονάς μαζί του, αγωνιάς μαζί του, «δίνεις» μαζί του.
Όλα αυτά συνέβησαν μέσα σε ένα περιβάλλον υποτιθέμενης «δωρεάν παιδείας», η οποία στην πραγματικότητα μεταφράζεται σε τεράστια, δυσβάσταχτα έξοδα για φροντιστήρια και ιδιαίτερα μαθήματα. Ένας διαρκής οικονομικός μαραθώνιος για την ελληνική οικογένεια. Όποιος μπορεί ακολουθεί, όποιος δε μπορεί …..
Όσο για το εκπαιδευτικό σύστημα, ας είμαστε ειλικρινείς. Το ίδιο το εκπαιδευτικό μας σύστημα είναι ένα «κρεβάτι του Προκρούστη». Μετά από μια 12ετή σχολική πορεία, τα παιδιά καλούνται να κόψουν το νήμα σε έναν μαραθώνιο στείρας συσσώρευσης πληροφοριών, χωρίς ουσιαστικές γνώσεις για τη ζωή. Το σύστημα ορίζει συγκεκριμένα, αυστηρά και συχνά παράλογα «μέτρα». Αν το παιδί δεν είναι στα μέτρα που ορίζει, αν οποιαδήποτε άλλη δεξιότητα ή ταλέντο του δεν χωράει στα τετράγωνα κουτάκια των εξετάσεων, τότε θεωρείται ανεπαρκές.
Και η τιμωρία για αυτή την «ανεπάρκεια» έρχεται από τον κοινωνικό περίγυρο. Αν το παιδί δεν ταιριάξει στο πρότυπο ή δεν «πιάσει» τα μόρια, βαφτίζεται «αποτυχημένο». Μια αποτυχία που δεν λέγεται πάντα κατάμουτρα, αλλά συντελείται καθημερινά: στα επικριτικά βλέμματα, στις κουβέντες που γίνονται πίσω από κλειστές πόρτες, στα σχόλια.
Ένας περίγυρος που ρωτάει –άλλοτε από ειλικρινές ενδιαφέρον, άλλοτε από απλή περιέργεια και άλλοτε για καθαρό κοτσομπολιό. Άνθρωποι που μπορεί να μην θυμούνται καν το όνομα του παιδιού, απαιτούσαν να μάθουν με κάθε λεπτομέρεια «πώς έγραψε», ασκώντας μια αφόρητη ψυχολογική πίεση.
Όλο αυτό το διάστημα, η έγνοια για την ψυχική κατάσταση του υποψηφίου ήταν καθημερινός σύντροφος. Όμως, η αγωνία μου ως γονιού δεν σταματούσε εκεί. Υπάρχει και ένα δεύτερο παιδί στο σπίτι. Ένα μικρότερο αδερφάκι που παρακολουθούσε όλη αυτή την συνθήκη με περιέργεια και δέος.
Η κρυφή έγνοια όλη αυτήν τη χρονιά ήταν και η δική του ψυχολογία. Υπήρχε ο φόβος μήπως αυτό το παιδί βιώσει έμμεσα την οδυνηρή και πιεστική εμπειρία του αδερφού του. Παρακολουθούσε τη ζωή μας να παγώνει, έβλεπε το άγχος, την ένταση και τον παραλογισμό του συστήματος.
Και το πιο εξοργιστικό; Τώρα που οι εξετάσεις τελείωσαν, αφού το σύστημα, η κοινωνία και το κράτος έλιωσαν την ψυχολογία αυτών των παιδιών, αφού τα έκριναν με τα πιο απάνθρωπα κριτήρια, έρχονται μετά υποκριτικά να τους πουν: «Δεν πειράζει, οι Πανελλήνιες είναι απλά μια εξέταση, δεν σε καθορίζουν,δε σε ορίζουν….».
Αν δεν τα καθορίζουν, τότε γιατί θυσιάσαμε τα τρυφερά τους χρόνια, την ηρεμία και την ψυχική υγεία όλων των παιδιών μας –αυτών που μόλις έδωσαν κι αυτών που ακολουθούν– στον βωμό τους?
Και κάπου εδώ, ας σταματήσει επιτέλους αυτό το μπαλάκι των ευθυνών που ρίχνεται μόνιμα στις πλάτες των πατεράδων και των μητέρων. Όχι, δεν φταίνε οι γονείς για το αν θα αγχωθεί το παιδί στις εξετάσεις. Οι γονείς δεν είναι αυτοί που ορίζουν το σύστημα. Δεν το σχεδίασαν, δεν το επέλεξαν και σίγουρα δεν το στηρίζουν ιδεολογικά. Είναι οι ίδιοι εγκλωβισμένοι σε αυτό. Απλώς αναγκάζονται να το ακολουθήσουν, προσπαθώντας με νύχια και με δόντια να προστατεύσουν και να στηρίξουν τα παιδιά τους μέσα σε έναν παράλογο μηχανισμό.
Το άγχος και η πίεση πηγάζουν από ένα εξεταστικό σύστημα-λαιμητόμο, όχι από το σπίτι. Οι γονείς το μόνο που κάνουν είναι να μαζεύουν τα συντρίμμια που αφήνει πίσω του αυτός ο ετήσιος εκπαιδευτικός παραλογισμός. Και αυτό δεν είναι ευθύνη· είναι θυσία.
Αξίζει άραγε τον κόπο?
Γονέας υποψηφίου