Οι συναισθηματικές μεταπτώσεις στους εφήβους

oi-sinaisthimatikes-metaptoseis-stous-efivousΓράφει στο efiveia.gr η Ψυχολόγος Αλεξάνδρα Κοπανάρη

Η εφηβεία, η μεταβατική φάση ανάμεσα στην παιδική ηλικία και την ενηλικίωση, είναι περίπλοκη περίοδος. Κατά τη διάρκειά της σημειώνονται ραγδαίες μεταβολές στο σώμα, στο νοητικό, στο συναισθηματικό και τον κοινωνικό τομέα της ζωής του εφήβου.

Συχνά οι σωματικές μεταβολές μπορεί να επηρεάσουν τη συμπεριφορά των εφήβων (π.χ. δυσκολίες στη συγκέντρωση). Η εφηβεία είναι επίσης περίοδος συναισθηματικής αναστάτωσης. Ο έφηβος προσπαθεί να διαμορφώσει την προσωπική του ταυτότητα. Στην προσπάθειά του αυτή πειραματίζεται με νέους τρόπους έκφρασης και εμφάνισης, με διαφορετικές προτιμήσεις και ενδιαφέροντα, συχνά δοκιμάζει και τα όρια που έχουν τεθεί από τους γονείς του. Οι πειραματισμοί δημιουργούν μια εικόνα αστάθειας στη συμπεριφορά που συνοδεύεται από συχνές μεταπτώσεις στη διάθεση. Τη μια στιγμή χαρά και ευχαρίστηση, την επόμενη μελαγχολία ή θυμός. Ο έφηβος νιώθει διχασμένος. Από τη μια η επιθυμία να ξεφύγει από τους περιορισμούς της παιδικής ηλικίας κι από την άλλη η νοσταλγία της ασφάλειας και ο φόβος της ανάληψης ευθυνών. Αυτές οι αντιφάσεις προκαλούν εσωτερική ένταση και συμβάλλουν στις συναισθηματικές μεταπτώσεις. Στα μάτια του εφήβου όλα μεγεθύνονται. Οι μεταπτώσεις αυτές δεν είναι συνήθως επικίνδυνες αλλά παροδικές.

Ένα ποσοστό εφήβων όμως αντιμετωπίζει σοβαρότερα προβλήματα. Περίπου 11% των εφήβων αναπτύσσει κατάθλιψη μέχρι την ηλικία των 18 ετών. Μαζί με την κατάθλιψη μπορεί να συνυπάρχει κάποια αγχώδης διαταραχή ή κατάχρηση ουσιών. Πολλές φορές οι γονείς δυσκολεύονται να διαχωρίσουν τις φυσιολογικές συναισθηματικές εντάσεις και μεταπτώσεις της εφηβείας από τα συμπτώματα κατάθλιψης. Στον διαχωρισμό αυτό βοηθάει να λάβουν υπόψη τους: τη διάρκεια και τη συχνότητα των συμπτωμάτων, τη σοβαρότητά τους και την αλλαγή στη λειτουργικότητα του εφήβου (δηλαδή το πόσο διαφορετικά φέρεται ο έφηβος από αυτό που συνήθιζε).

Η κατάθλιψη στην εφηβεία εκφράζεται συχνότερα με ευερέθιστη διάθεση και εκρήξεις θυμού. Οι επιδόσεις του εφήβου στο σχολείο πέφτουν, μειώνεται το κίνητρό του, φοβάται την αποτυχία και πολλές φορές αρχίζει να το αποφεύγει. Νιώθει ότι δεν αξίζει και γίνεται εξαιρετικά ευαίσθητος στην κριτική. Αποσύρεται κοινωνικά, αν και μπορεί να διατηρεί επαφές με κάποιες φιλίες. Οι πιο καταθλιπτικοί έφηβοι αισθάνονται αβοήθητοι και πιστεύουν ότι δε θα νιώσουν ποτέ καλύτερα στη ζωή τους.

Το αίσθημα αυτό της αβοηθητότητας συνδέεται συχνά με αυτοκτονικές σκέψεις. Η προσοχή και η συγκέντρωση των εφήβων επηρεάζονται από την κατάθλιψη. Παραπονιούνται συχνά για ανεξήγητους πόνους, όπως πονοκεφάλους και στομαχόπονους. Ενδείξεις σοβαρού προβλήματος είναι η κατάχρηση αλκοόλ, η χρήση ναρκωτικών, η υπερβολική, σε βαθμό εθισμού, χρήση του διαδικτύου, η βίαιη συμπεριφορά προς άλλους κ.α. Σε παρουσία των παραπάνω στοιχείων οι γονείς θα πρέπει να απευθυνθούν για βοήθεια σε ψυχολόγο ή ψυχίατρο. Η έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση της οποιασδήποτε συναισθηματικής διαταραχής μπορεί να βοηθήσει τον έφηβο να ανακτήσει τη λειτουργικότητα και την αυτοεκτίμησή του και να συνεχίσει την εξέλιξή του σ’ αυτήν την τόσο σημαντική φάση της ζωής του.

Βιβλιογραφία

Friedberg, R.D., McClure, J.M. (2002). Clinical Practice of Cognitive Therapy with Children and Adolescents. New York: The Guilford Press

Μάνος, Ν. (1997). Βασικά στοιχεία κλινικής ψυχιατρικής. Θεσσαλονίκη: University Studio Press

Γραμμή Σύνδεσμος για τους Γονείς (Ε.Ψ.Υ.Π.Ε.) (2007). Πώς να μιλήσετε σε ένα παιδί για… Εκδόσεις ΚΟΑΝ