«Μήπως δεν είμαι καλός γονιός;» Οι τύψεις που βαραίνουν την καρδιά των γονιών

Γράφει στο efiveia.gr η Βέρα Πιτσογιάννη, Λογοθεραπεύτρια-Σύμβουλος Ψυχοκοινωνικής Υγείας, PhD(c)

Στην εποχή της πληροφορίας, όπου κάθε γονεϊκή επιλογή μοιάζει να κρίνεται και να συγκρίνεται, όλο και περισσότεροι γονείς έρχονται αντιμέτωποι με ένα κοινό, αλλά συχνά σιωπηλό συναίσθημα: τις τύψεις. Τύψεις ότι δεν προσφέρουν πολλά, ότι δεν είναι αρκετοί, ότι κάπου αποτυγχάνουν στον πιο σημαντικό τους ρόλο.

Αν έχετε σκεφτεί έστω και μία φορά «μήπως δεν είμαι καλός γονιός;», δεν είστε μόνοι. Και, κυρίως, αυτή η σκέψη δεν σας καθορίζει.

Από πού προέρχονται οι τύψεις;

Οι γονεϊκές τύψεις δεν εμφανίζονται τυχαία. Αντίθετα, είναι το αποτέλεσμα πολλών και διαφορετικών πιέσεων που βιώνουν οι γονείς στην καθημερινότητά τους. Οι κοινωνικές προσδοκίες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο, καθώς η εικόνα του «τέλειου γονιού» προβάλλεται διαρκώς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, σε άρθρα και συμβουλές, δημιουργώντας συχνά ένα μη ρεαλιστικό πρότυπο γονιού. Παράλληλα, η σύγκριση με άλλους γονείς ενισχύει αυτές τις σκέψεις — «η άλλη μαμά κάνει περισσότερα», «ο άλλος μπαμπάς έχει περισσότερη υπομονή» — οδηγώντας σε αμφισβήτηση του εαυτού.

Η έλλειψη χρόνου είναι ένας ακόμη καθοριστικός παράγοντας. Οι επαγγελματικές υποχρεώσεις και οι απαιτήσεις της καθημερινότητας αφήνουν συχνά τους γονείς με την αίσθηση ότι δεν είναι όσο παρόντες θα ήθελαν στη ζωή των παιδιών τους. Ταυτόχρονα, οι προσωπικές προσδοκίες, η βαθιά επιθυμία να προσφέρουν το καλύτερο, μπορεί εύκολα να μετατραπούν σε εσωτερική πίεση και αυστηρή αυτοκριτική.

Σε αυτό το ήδη φορτισμένο πλαίσιο, έρχεται να προστεθεί και η συμπεριφορά των εφήβων, η οποία πολλές φορές δυσκολεύει ακόμη περισσότερο τα συναισθήματα των γονέων. Η εφηβεία είναι μια περίοδος έντονων αλλαγών, εσωτερικών συγκρούσεων και συναισθηματικών διακυμάνσεων. Οι έφηβοι συχνά εκφράζουν θυμό, ένταση ή απόσταση προς τους γονείς τους, όχι απαραίτητα επειδή εκείνοι κάνουν κάτι λάθος, αλλά επειδή οι γονείς αποτελούν τα πιο οικεία και «ασφαλή» πρόσωπα πάνω στα οποία μπορούν να ξεσπάσουν.

Αυτές οι αντιδράσεις, όσο δύσκολες κι αν είναι, δεν αποτελούν πάντα ένδειξη αποτυχίας. Αντίθετα, συχνά δείχνουν ότι το παιδί νιώθει αρκετά ασφαλές για να εκφράσει τα συναισθήματά του, ακόμη και με αδέξιους ή έντονους τρόπους. Είναι σημαντικό οι γονείς να θυμούνται ότι η συμπεριφορά αυτή σχετίζεται με το αναπτυξιακό στάδιο του εφήβου και όχι απαραίτητα με τη δική τους επάρκεια.

Η κατανόηση αυτής της δυναμικής μπορεί να λειτουργήσει ανακουφιστικά. Δεν είστε μόνοι και δεν σημαίνει ότι αποτυγχάνετε ως γονείς! Αντίθετα, βρίσκεστε μέσα σε μια φυσιολογική, αν και απαιτητική, φάση της γονεϊκότητας.

Η αλήθεια που συχνά ξεχνάμε

Δεν υπάρχει τέλειος γονιός. Υπάρχει ο «αρκετά καλός γονιός», εκείνος που προσπαθεί καθημερινά, που αγαπά ουσιαστικά, που κάνει λάθη αλλά δεν μένει σε αυτά. Μαθαίνει, εξελίσσεται και συνεχίζει.

Τα παιδιά δεν έχουν ανάγκη από τελειότητα. Δεν χρειάζονται έναν γονιό που τα κάνει όλα σωστά, αλλά έναν γονιό που είναι σταθερά παρών με τρόπο αυθεντικό. Χρειάζονται αγάπη, συνέπεια, ασφάλεια και παρουσία, όχι απαραίτητα σε ποσότητα, αλλά σε ποιότητα. Μια αληθινή στιγμή σύνδεσης μπορεί να είναι πιο σημαντική από πολλές ώρες απλής συνύπαρξης.

Ακόμη και οι στιγμές που νιώθετε ότι «τα κάνατε όλα λάθος» δεν ακυρώνουν τη σχέση σας με το παιδί σας. Αντίθετα, μπορούν να γίνουν πολύτιμες ευκαιρίες σύνδεσης. Μια ειλικρινής συγγνώμη, μια ήρεμη συζήτηση, η αναγνώριση του λάθους σας, διδάσκουν στο παιδί κάτι βαθύτερο: πώς να σχετίζεται, πώς να διορθώνει, πώς να είναι ανθρώπινο.

Όταν οι τύψεις γίνονται βάρος

Όταν οι τύψεις αρχίζουν να γίνονται βάρος, είναι σημαντικό να τις δούμε με μεγαλύτερη προσοχή. Το να νιώθετε τύψεις ως γονιός είναι κάτι απολύτως ανθρώπινο, καθώς δείχνει ότι νοιάζεστε και ότι θέλετε να κάνετε το καλύτερο για το παιδί σας. Το πρόβλημα όμως ξεκινά όταν αυτές οι σκέψεις παύουν να είναι περιστασιακές και γίνονται μόνιμες, όταν αρχίζουν να επηρεάζουν τον τρόπο που βλέπετε τον εαυτό σας και μειώνουν την αυτοεκτίμησή σας.

Όταν οι τύψεις σας κάνουν να αμφισβητείτε συνεχώς την αξία σας ως γονιός ή σας στερούν τη χαρά της σχέσης με το παιδί σας, τότε δεν λειτουργούν πια βοηθητικά, αντίθετα, σας επιβαρύνουν. Σε αυτές τις στιγμές, αξίζει να κάνετε μια μικρή παύση και να στραφείτε προς τον εαυτό σας με περισσότερη κατανόηση.

Ρωτήστε τον εαυτό σας: «Μιλάω στον εαυτό μου με την ίδια ευγένεια και αποδοχή που θα έδειχνα σε έναν φίλο;» Πολύ συχνά είμαστε πολύ πιο αυστηροί με τον εαυτό μας απ’ ό,τι με τους άλλους. Η καλλιέργεια αυτής της εσωτερικής κατανόησης δεν σημαίνει ότι αγνοείτε τα λάθη σας, αλλά ότι επιτρέπετε στον εαυτό σας να είναι ανθρώπινος μέσα σε έναν τόσο απαιτητικό ρόλο.

Τι μπορείτε να κάνετε

• Αναγνωρίστε το συναίσθημα χωρίς να βιαστείτε να το κρίνετε.
• Μειώστε τη σύγκριση. Κάθε οικογένεια είναι διαφορετική.
• Εστιάστε στις μικρές στιγμές σύνδεσης. Ένα παιχνίδι, μια αγκαλιά, μια συζήτηση.
• Δώστε χώρο στον εαυτό σας να κάνει λάθη. Είναι μέρος της διαδικασίας.
• Ζητήστε υποστήριξη αν τη χρειάζεστε. Δεν είναι ένδειξη αδυναμίας.

Αν κάποιες στιγμές αναρωτιέστε αν είστε αρκετά καλός γονιός, σταθείτε λίγο σε αυτή τη σκέψη. Δεν είναι ένδειξη αποτυχίας, είναι ένδειξη φροντίδας. Γιατί μόνο όποιος νοιάζεται πραγματικά, αμφιβάλλει, αναρωτιέται και προσπαθεί να γίνει καλύτερος.

Κανείς δεν μεγαλώνει παιδιά χωρίς αμφιβολίες. Κανείς δεν τα κάνει όλα σωστά. Όμως η ουσία δεν βρίσκεται στην τελειότητα, αλλά στη σχέση που χτίζεται μέρα με τη μέρα, μέσα από μικρές στιγμές παρουσίας, προσπάθειας και αληθινής αγάπης.

Και μέσα σε αυτή τη διαδρομή, ίσως το πιο ουσιαστικό ερώτημα να είναι «είμαι εδώ; προσπαθώ; αγαπώ;». Αν η απάντηση, έστω και σιωπηλά, είναι «ναι», τότε είστε ήδη πολύ πιο κοντά σε αυτό που πραγματικά έχει ανάγκη το παιδί σας: έναν γονιό ανθρώπινο, ζεστό και παρόντα.

---

Βιβλιογραφία:

1. Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control (Vol. 11). Freeman.
2. Gordon, T. (2008). Parent effectiveness training: The proven program for raising responsible children. Harmony.
3. Neff, K. (2011). Self-compassion: The proven power of being kind to yourself. Hachette UK.
4. Rogers, C. R. (1995). On becoming a person: A therapist’s view of psychotherapy. Houghton Mifflin Harcourt.
5. Siegel, D. J., & Bryson, T. P. (2013). The Whole-Brain Child: 12 Revolutionary Strategies to Nurture Your Child’s Developing Mind.
6. Steinberg, L. D. (2014). Age of opportunity: Lessons from the new science of adolescence. Houghton Mifflin Harcourt.
7. Winnicott, D. W. (1965). The maturational processes and the facilitating environment. International Press.