- H Βιολογία του στρες στην εφηβεία. Μια πιο προσεκτική ματιά στην αντίδραση του εγκεφάλου στο στρες - 30 Δεκεμβρίου 2025
- Κίνδυνοι στο Διαδίκτυο και Παιδιά: Συμβουλές Πρόληψης για τους Γονείς - 16 Δεκεμβρίου 2025
- Αυτοτραυματισμοί και εφηβεία. Πώς μπορούμε να τους αναγνωρίσουμε και να βοηθήσουμε, μύθοι και πραγματικότητα - 19 Νοεμβρίου 2025
Γράφει στο efiveia.gr η Ψυχολόγος – Κοινωνικός Επιστήμονας Αγγελική Χατζημανώλη
Το στρες είναι μια φυσιολογική αντίδραση που ενεργοποιείται όταν ένας οργανισμός αντιμετωπίζει υπερβολικές απαιτήσεις στα μηχανισμούς αντιμετώπισής του, είτε βιολογικούς είτε ψυχολογικούς. Είναι μια προσπάθεια να διατηρηθεί η εσωτερική βιολογική και χημική σταθερότητα, ή ομοιόσταση, απέναντι σε αυτές τις υπερβολικές απαιτήσεις. Η φυσιολογική αντίδραση στο στρες περιλαμβάνει νευρικές εκφορτίσεις σε όλο το σώμα και την απελευθέρωση μιας σειράς ορμονών, κυρίως αδρεναλίνης και κορτιζόλης. Επηρεάζει σχεδόν κάθε όργανο, συμπεριλαμβανομένων της καρδιάς, των πνευμόνων, των μυών και των συναισθηματικών κέντρων του εγκεφάλου. Η κορτιζόλη δρα στους ιστούς σχεδόν σε κάθε μέρους του σώματος.
Η ικανότητα ενός παιδιού να διαχειρίζεται το στρες εξαρτάται από τη σχέση του με τους γονείς του. Τα βρέφη δεν έχουν καμία ικανότητα να ρυθμίσουν από μόνα τους τον μηχανισμό του στρες, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε θάνατο από το στρες αν οι γονείς δεν τα πάρουν ποτέ στην αγκαλιά τους. Αυτή η ικανότητα, αποκτάται σταδιακά μέσω της ωρίμανσης και εξαρτάται από τις σχέσεις με τους φροντιστές και τους σημαντικούς άλλους. Ένας ενήλικας που ανταποκρίνεται στις ανάγκες του παιδιού και είναι φροντιστικός μαζί του, παίζει καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη μιας υγιούς απόκρισης στο στρες.
Η εφηβεία είναι μια περίοδος πολλών ψυχοκοινωνικών και φυσιολογικών αλλαγών. Μία από αυτές είναι ο τρόπος με τον οποίο ο έφηβος ανταποκρίνεται σε στρεσογόνους παράγοντες και ερεθίσματα του περιβάλλοντος. Διάφοροι στρεσογόνοι παράγοντες που βιώνονται στην πρώιμη παιδική ηλικία έχουν αποδειχθεί ότι επηρεάζουν την ανάπτυξη και τη λειτουργία διαφορετικών περιοχών του εγκεφάλου. Tο στρες μειώνει τον αριθμό τόσο των υποδοχέων οπιοειδών όσο και των υποδοχέων ντοπαμίνης. Όταν οι συνθήκες δεν επιτρέπουν στο βρέφος και το μικρό παιδί να βιώσουν σταθερά ασφαλείς αλληλεπιδράσεις ή να εκτίθενται σε επώδυνες στρεσογόνες εμπειρίες, συχνά προκύπτει ατελής ή παθολογική ανάπτυξη του παιδιού.
Η εφηβεία χαρακτηρίζεται από σημαντικές μεταβολές στη δραστηριότητα του άξονα υποθαλάμου, υπόφυσης και επινεφριδίων (HPA), οι οποίες οδηγούν σε αυξημένες ορμονικές αποκρίσεις στο στρες. Δεν είναι σαφές ποιες επιπτώσεις μπορεί να έχουν στην εφηβεία. Ωστόσο, οι περιοχές του λιμπικού και του φλοιώδους εγκεφάλου που είναι ευαίσθητες στο στρες και συνεχίζουν να ωριμάζουν κατά την εφηβεία ενδέχεται να είναι ιδιαίτερα ευάλωτες σε αυτές τις μεταβολές της ανταποκρισιμότητας.
Οι διαταραχές στον αναπτυσσόμενο εφηβικό εγκέφαλο μπορεί να συμβάλλουν στην αύξηση των ψυχολογικών δυσλειτουργιών που σχετίζονται με το στρες, όπως άγχος, η κατάθλιψη και η κατάχρηση ουσιών, οι οποίες συχνά παρατηρούνται σε αυτό το στάδιο της ανάπτυξης. Το στρες υπάρχει στην καθημερινότητα των εφήβων. Ο τύπος των στρεσογόνων παραγόντων που βιώνεται και ο τρόπος που ανταποκρίνεται ο εκάστοτε έφηβος σε αυτούς τους παράγοντες αλλάζουν κατά τη διάρκεια της ζωής. Αν και οι περισσότεροι αντιλαμβάνονται ότι η φύση των στρεσογόνων παραγόντων αλλάζει κατά την εφηβεία, λιγότερο αναγνωρίζονται οι μοναδικοί τρόποι με τους οποίους τα άτομα στην εφηβεία ανταποκρίνονται στο στρες.
Η εφηβεία είναι αναμφισβήτητα μία περίοδος σημαντικών αλλαγών στην ανταποκρισιμότητα των εφήβων στο στρες. Αποτελεί μια σημαντική περίοδο συνεχούς νευρικής ωρίμανσης, ιδιαίτερα σε περιοχές του λιμπικού συστήματος και του εγκεφαλικού φλοιού που είναι ευαίσθητες στο στρες. Επομένως, είναι πιθανό ότι η παρατεταμένη ή επαναλαμβανόμενη έκθεση σε στρεσογόνους παράγοντες να οδηγήσει τους εφήβους σε αυξημένη ευαισθησία στο στρες και κατ΄ επέκταση να έχουν πιο έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις, μεγάλη ευερεθιστότητα, αυξημένο άγχος ή υπερδιέγερση. Έτσι, ο έφηβος αντιδρά πιο έντονα καθώς η <<λογική>> ρύθμιση των συναισθημάτων δεν έχει αναπτυχθεί πλήρως. Ένας έφηβος με αυξημένη ευαισθησία στο στρες αντιδρά πιο έντονα, επηρεάζεται ευκολότερα και επανέρχεται πιο δύσκολα από στρεσογόνες καταστάσεις, λόγω της συνδυασμένης επίδρασης των ορμονικών αλλαγών και της αναπτυσσόμενης εγκεφαλικής λειτουργίας που δεν έχει ολοκληρωθεί σε αυτή την ηλικία.