Ομοφυλοφιλία στην εφηβεία

Γράφει στο efiveia.gr η Δρ. Αναπτυξιακής Ψυχολογίας – Ψυχοθεραπεύτρια Ευφροσύνη Αλεβίζου

Δυστυχώς, η κοινωνία μας χαρακτηρίζεται από προκαταλήψεις κατά της ομοφυλοφιλίας και των ομοφυλόφιλων ατόμων, αν και σε μικρότερο βαθμό σε σχέση με το παρελθόν.

Η έλξη για το ίδιο φύλο δημιουργεί συναισθήματα άγχους, σύγχυσης και φόβου στον έφηβο. Το παιδί που μεγαλώνοντας ανακαλύπτει πως είναι ομοφυλόφιλο είναι πολύ πιθανό να αποκρύψει το γεγονός αυτό από το οικογενειακό και το κοινωνικό του περιβάλλον φοβούμενο πως θα απορριφθεί και θα στιγματιστεί. Αν έχετε την υποψία ότι το παιδί σας μπορεί να είναι ομοφυλόφιλο, θα πρέπει να το βοηθήσετε με τη στάση σας να σας ανοιχτεί.

Έχετε ως οικογένεια καλλιεργήσει μια στάση ανοχής προς τη διαφορετικότητα; Έχετε περάσει το μήνυμα στο παιδί σας ότι θεωρείτε τα ομοφυλόφιλα άτομα απόλυτα ικανά να ζουν μια ευτυχισμένη, ηθική και δημιουργική ζωή; Αυτού του είδους η στάση από πλευράς σας θα επιτρέψει στο παιδί σας να σας αποκαλύψει  την αλήθεια για το σεξουαλικό του προσανατολισμό.

Αν το παιδί σας βρει το θάρρος να σας αποκαλύψει ότι είναι ομοφυλόφιλο, αυτό σημαίνει πολύ θετικά πράγματα για τη μεταξύ σας σχέση.  Σημαίνει ότι έχετε ανοιχτή δίοδο επικοινωνίας,  ότι έχετε καλλιεργήσει κλίμα αποδοχής και εμπιστοσύνης  και ότι το παιδί σας,  σας θεωρεί ανθρώπους με κατανόηση και ευρύτητα πνεύματος, απόψεων και στάσεων ζωής.  Αναλογιστείτε πόσο κουράγιο χρειάστηκε από πλευράς του παιδιού σας μια τέτοια αποκάλυψη. Σκεφτείτε πόσο μέσα του αμφιταλαντεύτηκε, βασανίστηκε από αμφιβολίες και φόβο για την αντίδρασή σας πριν μπορέσει να πάρει την απόφαση να σας μιλήσει.  Σκεφτείτε ακόμα πόσο καλούς γονείς σας θεωρεί για να σας κάνει μια τέτοιου είδους αποκάλυψη.

Γνωρίζω μέσα από την δουλειά μου με τους γονείς ομοφυλόφιλων παιδιών ότι η πρώτη σας αντίδραση  πιθανόν να είναι: «Τι κάναμε λάθος; Τι έφταιξε; Γιατί το δικό μου παιδί;»

Σ’ αυτά τα ερωτήματα είναι πολύ απλό να σας απαντήσω: Δεν κάνατε κανένα λάθος. Δεν έφταιξε κάτι στον τρόπο που μεγαλώσατε το παιδί σας. Περίπου 1 στα 10 παιδιά είναι ομοφυλόφιλα,  ανάμεσά τους και το δικό σας, χωρίς να φταίει κανείς γι αυτό και χωρίς να το έχουν επιλέξει ανάμεσα σε άλλες επιλογές.

Γνωρίζουμε ότι τα παιδιά αποκτούν επίγνωση του σεξουαλικού τους  προσανατολισμού μεταξύ των 9 και 12 ετών. Γνωρίζουμε ακόμα ότι ο σεξουαλικός προσανατολισμός έχει βιολογικό υπόβαθρο και δεν αλλάζει.  Με άλλα λόγια, δεν είναι κάτι που το παιδί σας επέλεξε ενώ θα μπορούσε να είχε επιλέξει να είναι ετεροφυλόφιλο.  Δεν υπάρχει κάτι το οποίο κάνατε που οδήγησε στην ομοφυλοφιλία του παιδιού σας. Και φυσικά δεν υπάρχει κάτι που μπορείτε να κάνετε ώστε να αλλάξετε τον προσανατολισμό του παιδιού σας. Δέχομαι συχνά το αγωνιώδες ερώτημα των γονέων: «Μπορώ να θεραπεύσω το παιδί μου;» Η απάντηση είναι φυσικά όχι, πρώτον γιατί η ομοφυλοφιλία δεν είναι  ούτε αρρώστια, ούτε κάποια μορφή ψυχοπαθολογίας και δεύτερον γιατί  ο προσανατολισμός του ανθρώπου δεν αλλάζει μέσω  οποιασδήποτε ιατρικής ή ψυχολογικής παρέμβασης.

Με βάση αυτά τα δεδομένα η μόνη οδός που έχω να σας προτείνω, παρόλο που αναγνωρίζω ότι δεν είναι εύκολη,  είναι αυτή της αποδοχής. Σας υπενθυμίζω ότι , ως γονείς, οφείλετε να αποδέχεστε το παιδί σας ανεξάρτητα από το αν η ζωή του αποκλίνει από αυτά που έχετε κατά νου. Τι εύχεστε και επιθυμείτε για το παιδί σας; Από την απάντησή σας θα εξαρτηθεί το αν θα μπορέσετε να επεξεργαστείτε τις δυσκολίες σας έτσι ώστε να εξακολουθήσετε να ανταποκρίνεστε στο γονεϊκό σας ρόλο.

Για τον καθένα από μας ο γονεϊκός ρόλος μπορεί να περικλείει διαφορετικά συστατικά. Θα σας ρωτήσω απλά αν στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεστε τον εαυτό σας ως γονέα περικλείεται η άνευ όρων αποδοχή του παιδιού σας. Αν η απάντησή σας είναι θετική, τότε θα πρέπει να επικεντρωθούμε στο πώς θα μπορέσετε να αποδεχθείτε την πραγματικότητα του παιδιού σας, ακόμα και όταν αυτή δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες και τα όνειρά σας γι αυτό και στις κοινωνικές ή ηθικές σας αξίες.

Αν όμως η απάντησή σας στο παραπάνω ερώτημα είναι αρνητική, τότε έχετε επιλέξει την αποξένωση του παιδιού σας από την οικογένεια. Το μήνυμα της αποδοχής με όρους το έχετε μεταδώσει φυσικά, μέσω της στάσης σας, στο παιδί σας από μικρή ηλικία. Έτσι το πιθανότερο είναι ότι το  παιδί σας έχει μάθει να αποκρύπτει οτιδήποτε υποθέτει ότι θα είχε ως αποτέλεσμα την απορριπτική σας στάση. Φανταστείτε λοιπόν έναν ομοφυλόφιλο έφηβο που γνωρίζει ότι δεν μπορεί να αποκαλύψει την ταυτότητά του στους γονείς του. Έναν έφηβο που πρέπει να υποκρίνεται για τη ζωή του, να κατασκευάζει μια ζωή όπως φαντάζεται ότι εσείς θα την θέλατε ενώ ταυτόχρονα ζει μια ζωή κρυφή. Πώς αισθάνεται αυτός ο έφηβος δεν είναι δύσκολο να το μαντέψουμε. Ματαιωμένος, μπερδεμένος, θυμωμένος, σε διαρκή άγχος και φόβο για αποκάλυψη της μυστικής του ζωής και ταυτότητας. Αυτή η κλειστή δίοδος στην επικοινωνία μπορεί να εξυπηρετεί το οικογενειακό σας σύστημα με την έννοια ότι κρατά τις σχέσεις σε ισορροπία και σας απαλλάσσει από δυσάρεστες καταστάσεις και συναισθήματα. Θα πρέπει εδώ όμως να σας ενημερώσω για το κόστος μιας τέτοιας ισορροπίας. Αναφέρομαι βέβαια  στο τεράστιο ψυχικό κόστος για τον ίδιο τον έφηβο. Ο έφηβος που μεγαλώνει αποξενωμένος από την οικογένειά του είναι ένας έφηβος σε κίνδυνο. Είναι πολύ πιθανό να αναπτύξει κατάθλιψη ή κάποια αγχώδη διαταραχή, να καταφύγει σε χρήση ουσιών ή να ενταχθεί σε ακραίες κοινωνικές ομάδες. Επίσης, μεγαλώνοντας δεν θα έχει τα ψυχικά εφόδια που με την είσοδό του στην ενήλικη ζωή θα τον βοηθήσουν να δημιουργεί υγιείς σχέσεις.

Αν λοιπόν η προτεραιότητά σας βρίσκεται στο ίδιο το παιδί σας και στη συναισθηματική του υγεία, σίγουρα δεν θα επιλέξετε το δρόμο της αποξένωσης. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η πρόκληση. Στο να αποδεχθείτε μια πλευρά του παιδιού σας η οποία δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες σας, με στόχο να επιβεβαιώσετε την αγάπη σας προς το παιδί σας και να κρατήσετε ανοιχτή την μεταξύ σας επικοινωνία. Θυμηθείτε ότι το παιδί σας, σας έχει ανάγκη. Αν το κριτήριο για την επιλογή της συμπεριφοράς και της στάσης σας,  είναι οι ανάγκες του παιδιού σας, θα πρέπει να κάνετε ό, τι χρειάζεται  για να μπορέσετε να ανταποκριθείτε σ’ αυτές. Στην προκειμένη περίπτωση, αυτό που χρειάζεται είναι να επεξεργαστείτε εσείς τα προσωπικά σας ζητήματα που αφορούν, από τη μια, τις προσδοκίες σας για το παιδί σας και τη ζωή του, και, από την άλλη, τη στάση σας απέναντι στην ομοφυλοφιλία.

Οφείλετε να ενημερωθείτε για την ομοφυλοφιλία, να κατανοήσετε ότι δεν πρόκειται για διαταραχή, παθολογία ή ανωμαλία. Οφείλετε επίσης να επανατοποθετηθείτε ηθικά στο ζήτημα της ομοφυλοφιλίας. Απλά, αν θεωρείτε ότι η ομοφυλοφιλία είναι κάτι το ανήθικο, τότε δεν θα μπορέσετε να πλησιάσετε το παιδί σας. Αυτά τα θέματα είναι φυσικά δύσκολα και απαιτούν χρόνο. Μπορείτε να αναζητήσετε τη βοήθεια κοντινών σας ανθρώπων που να τους εμπιστεύεστε και να θεωρείτε ότι έχουν ανοιχτή στάση χωρίς προκαταλήψεις απέναντι στη διαφορετικότητα γενικά. Επίσης, μπορείτε να αναζητήσετε τη βοήθεια ειδικού που θα σας κατευθύνει στη διεργασία προσωπικών στάσεων, απόψεων και συναισθημάτων.

Αν υπερισχύουν οι αρνητικές απόψεις και τα αρνητικά σας συναισθήματα, προσπαθήστε να μην τα εξωτερικεύσετε με τρόπους που να πληγώνουν το παιδί σας. Μιλήστε του για τη δυσκολία σας, και ζητείστε του χρόνο να επεξεργαστείτε αυτά τα ζητήματα. Μην έχετε όμως την απαίτηση από το παιδί σας να σας βοηθήσει να ξεπεράσετε τις δυσκολίες σας. Το παιδί σας καλείται στην παρούσα φάση να αντιμετωπίσει σοβαρότερες δυσκολίες ώστε να μπορέσει να διαμορφώσει την ερωτική και σεξουαλική του ταυτότητα. Τα δικά σας θέματα είναι δικά σας προς επεξεργασία και επίλυση. Τα θέματα του παιδιού σας είναι και δικά σας γιατί χρειάζεται τη βοήθεια και την καθοδήγησή σας.

Αν η ανησυχία σας επικεντρώνεται στο «τι θα πει ο κόσμος», ξανασκεφτείτε το. Ορίστε εκ νέου ποιος είναι στην πραγματικότητα «ο κόσμος» που σας αφορά. Επιλέξτε  μέσα από τον κοινωνικό, οικογενειακό και φιλικό σας περίγυρο τα άτομα τα οποία μπορούν να μοιραστούν μαζί σας αυτή την τόσο ιδιωτική πλευρά της ζωής του παιδιού σας. Φυσικά αυτό προϋποθέτει την σύμφωνη γνώμη του ίδιου του παιδιού σας. Σιγουρευτείτε ότι δεν θα εκθέσετε το παιδί σας σε άτομα που δεν θα δείξουν κατανόηση και αποδοχή και κρατείστε τις αποστάσεις σας ώστε να προστατεύσετε την οικογένειά σας.

Επισκεφθείτε τον ειδικό ως γονείς, όχι με το αίτημα φυσικά να αλλάξετε τον προσανατολισμό του παιδιού σας, αλλά με το αίτημα να βοηθηθείτε εσείς οι ίδιοι να τον αποδεχθείτε και να διαμορφώσετε μια σχέση εμπιστοσύνης με το παιδί σας. Επισκεφθείτε τον ειδικό ως οικογένεια ώστε να μπορέσετε μέσω της βοήθειάς του να επεξεργαστείτε τα νέα ζητήματα που προκύπτουν και να προσαρμόσετε το οικογενειακό σύστημα στις αλλαγές. Ρωτήστε το παιδί σας αν χρειάζεται τη βοήθεια του ειδικού στο να επεξεργαστεί ζητήματα που αφορούν την διαμόρφωση της σεξουαλικής του ταυτότητας. Μπορεί ακόμα το παιδί σας να χρειάζεται την υποστήριξη  του ειδικού ώστε να διαχειριστεί τις σχέσεις με τους συνομηλίκους και να αναπτύξει θετική εικόνα για τον εαυτό του.

Αναρωτηθείτε τι θέλετε για το παιδί σας. Θέλετε το παιδί σας να αισθάνεται καλά για τον εαυτό του και τη ζωή του; Αν ναι, θα πρέπει να του το δείξετε αυτό μέσα από τη στάση σας για οποιαδήποτε πλευρά της ζωής του μπορεί να διαφέρει από τα δικά σας πιστεύω και προσδοκίες, ειδικά αν πρόκειται για ένα ζήτημα όπως ο σεξουαλικός προσανατολισμός, που  δεν είναι επιλογή του παιδιού σας, αλλά μια φυσική και αναπόφευκτη γι αυτό κατάσταση. Είναι βέβαιο ότι το παιδί σας θα συνεχίσει να σας κάνει περήφανους με πολλούς τρόπους αρκεί να είστε παρόντες, δίπλα του και έτοιμοι να το αποδεχθείτε και να το εκτιμήσετε για την μοναδικότητά του. Είναι επίσης βέβαιο ότι οι ομοφυλόφιλοι άνθρωποι έχουν τις ίδιες δυνατότητες με τους ετεροφυλόφιλους να δημιουργήσουν συναισθηματικούς δεσμούς με νόημα και να ζήσουν  μια ολοκληρωμένη, συντροφευμένη και ευτυχισμένη ζωή.

Στο επόμενο άρθρο μου θα σας μιλήσω για το τι χρειάζεται ο ομοφυλόφιλος έφηβος. Θα σας προτείνω πώς να τον προσεγγίσετε και πώς να επεξεργαστείτε μαζί του θέματα που αφορούν τη δημιουργία σχέσεων, την ερωτική και σεξουαλική έκφραση, τη διαμόρφωση της ταυτότητας και της κοινωνικής του ζωής.