Αδυναμία συγκέντρωσης στην εφηβεία. Πως μπορούν οι γονείς να βοηθήσουν χωρίς να δημιουργηθούν επιπλέον εντάσεις;

Γράφει στο efiveia.gr η Ειδική Παιδαγωγός- Ψυχοθεραπεύτρια Αλεξία Γερολυμάτου, Συνεργάτης του Κέντρου Συναισθηματικών & Αναπτυξιακών Διαταραχών Κων. Μπόλιας

Εφηβεία, μία λέξη που είναι τόσο γνωστή αλλά και παράλληλα τόσο άγνωστη. Ακούμε συνεχώς αυτή την λέξη, διαβάζουμε γι’ αυτήν και παρόλα αυτά δυσκολευόμαστε ακόμα να καταλάβουμε έναν έφηβο. Γιατί άραγε συμβαίνει αυτό; Σε αυτό το άρθρο δεν θα ψάξουμε να βρούμε τον λόγο αλλά θα προσπαθήσουμε να μπούμε στο μυαλό ενός εφήβου, αφού μόνο έτσι θα καταφέρουμε να σταθούμε δίπλα του και όχι απέναντι του.

Η εφηβεία είναι μια μεταβατική περίοδος ανάμεσα στην παιδική ηλικία και την ενηλικίωση που χαρακτηρίζεται ως μια από τις πιο κρίσιμες και τις πιο περίπλοκες περιόδους της ζωής του ανθρώπου. Κατά τη διάρκεια της σημειώνονται ραγδαίες μεταβολές στο σώμα του, το νοητικό, το συναισθηματικό και τον κοινωνικό τομέα της ζωής του. Ταυτόχρονα ο νέος προσπαθεί για πρώτη φορά στη ζωή του να διαμορφώσει την προσωπική του ταυτότητα με στόχο να διαφοροποιηθεί από τον ενήλικα. Αυτό το σημείο ακριβώς, είναι και αυτό που πυροδοτεί συνήθως τις τριβές μεταξύ των γονέων και των εφήβων. Αυτές προκύπτουν από την ανάγκη του εφήβου να γίνει δεκτός σαν ισότιμος ενήλικας και από την ταυτόχρονη αδυναμία του να διαχειριστεί το βάρος των ευθυνών του. Αντίστοιχα, οι γονείς δυσκολεύονται να διαχειριστούν την αναπτυξιακή αλλαγή του παιδιού τους σε ενήλικα και παρόλο που είναι τα ουσιαστικά πρόσωπα εξουσίας στο σπίτι, δυσκολεύονται να επιβάλλουν κανόνες, χωρίς ταυτόχρονα να περιορίζουν τις προσπάθειες του εφήβου για αυτονομία.

Σε αυτή την αναπτυξιακή φάση πολλοί έφηβοι, προσπαθώντας να διαχειριστούν την εσωτερική τους ένταση, βιώνουν συνήθως μία αγχογόνο κατάσταση. Το άγχος αυτό μπορεί να εκδηλωθεί με διάφορους τρόπους. Ένας από αυτούς είναι και η αδυναμία συγκέντρωσης.

Η αδυναμία συγκέντρωσης δημιουργεί συνήθως περαιτέρω δυσκολίες στην ζωή ενός εφήβου. Δυσκολεύεται να διαχειριστεί το χρόνο, να παρακολουθήσει το καθημερινό του πρόγραμμα, να είναι συνεπής στις υποχρεώσεις του, με αποτέλεσμα να βιώνει μια χαοτική πραγματικότητα. Αυτό, σε συνδυασμό με τον συνεχή καταιγισμό θετικών και αρνητικών σκέψεων που κατακλύζουν το μυαλό του, τον καθιστούν αδύναμο να ανταπεξέλθει στην απαιτητική καθημερινότητα του.

Το θέμα, όμως, σε αυτό το άρθρο δεν είναι να εντοπίσουμε από που μπορεί να προέρχεται η αδυναμία συγκέντρωσης των εφήβων, αφού και να βρούμε την πραγματική αιτία, δεν θα μπορέσουμε να βοηθήσουμε ουσιαστικά τους εφήβους μας.

Αυτό που πραγματικά θα πρέπει να κάνουμε αρχικώς είναι να γυρίσουμε τον χρόνο πίσω και να θυμηθούμε πως ήμασταν εμείς σαν έφηβοι. Ήμασταν υπάκουοι, ήμασταν αντιδραστικοί, μελετούσαμε όσο έπρεπε, συγκεντρωνόμασταν όσο έπρεπε, ακλουθούσαμε το πρόγραμμα μας κάθε μέρα με συνέπεια; Πάρτε λίγα λεπτά και θυμηθείτε. Προσπαθήστε να βγείτε από το ρόλο σας ως γονείς και γίνετε για λίγο ξανά έφηβοι.

Αν καταφέρατε έστω και λίγο να γυρίσετε το χρόνο πίσω, θα συνειδητοποιήσατε ότι κι εσείς, όπως όλοι μας, περνούσατε μία περίοδο αν όχι δύσκολη για όλους, τουλάχιστον διαφορετική από άλλες.

Το πρώτο βήμα λοιπόν για να βοηθήσουμε τους εφήβους ως γονείς είναι να τους πούμε ότι τους καταλαβαίνουμε, αφού κι εμείς κάποτε υπήρξαμε έφηβοι. Με αυτό τον τρόπο θα έχουμε κάνει ένα βήμα μπροστά στην επικοινωνία μας μαζί τους.

Επίσης, είναι πολύ σημαντικό να τους δείξουμε εμπράκτως ότι είμαστε διαθέσιμοι για εκείνους, όποτε μας χρειαστούν. Φαντάζει σαφώς δύσκολο σε μία εποχή που η καθημερινότητα τρέχει σε απίθανους ρυθμούς, όμως, αρκεί να το δηλώσουμε και να εξηγήσουμε ότι όσο δύσκολο κι αν είναι για εμάς, εμείς πάντα θα προσπαθούμε να βρίσκουμε χρόνο γι αυτούς.

Από την άλλη, οφείλουμε να εκφράσουμε την ανησυχία μας όσον αφορά την αδυναμία συγκέντρωσης στις υποχρεώσεις τους, χωρίς όμως να εστιάσουμε στα αρνητικά αποτελέσματα που μπορεί να υπάρξουν, αλλά στο πως οι ίδιοι μπορούν να βιώνουν αυτή την κατάσταση. Θα εκπλαγείτε ακούγοντας πραγματικά τι μπορεί να αισθάνονται, γι αυτό που τους συμβαίνει. Αρκετοί έφηβοι αισθάνονται πολύ άσχημα μη μπορώντας να είναι συνεπείς στις υποχρεώσεις τους. Αυτό που ακολουθεί είναι το υπερβολικό άγχος, το οποίο τους «κλειδώνει» και τους αδρανοποιεί.

Ακόμη, αφού τους έχουμε πραγματικά ακούσει και έχουμε καταφέρει να αποφύγουμε την οποιαδήποτε αντιπαράθεση, μπορούμε να τους βοηθήσουμε να βρουν τρόπους να οργανώσουν την καθημερινότητας τους, προτείνοντάς τους πρακτικές μεθόδους. Ας αναφέρουμε κάποιες από αυτές:

  • Οπτικοποιήση καθημερινού προγράμματος δραστηριοτήτων.
  • Χρήση τεχνολογίας. Σημειώσεις στο κινητό με ηχητική υπενθύμιση, χρήση ξυπνητηριού για έναρξη μελέτης ή δραστηριότητας κ.α.
  • Η τεχνολογία μπορεί να γίνει σύμμαχος σας.
  • Εκμάθηση συγκεκριμένων στρατηγικών μελέτης κατά την διάρκεια της προετοιμασίας των μαθημάτων τους. Υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να μην γνωρίζουν πως πρέπει ακριβώς να μελετούν αποτελεσματικά,  με αποτέλεσμα να κάθονται ώρες στο γραφείο τους και να κουράζονται  χωρίς όμως, να επιτυγχάνουν το επιθυμητό αποτέλεσμα. Αυτό έχει σαν συνέπεια να μην εισπράττουν θετική ανατροφοδότηση από καθηγητές και γονείς και αυτό να μειώνει το προσωπικό τους κίνητρο. Δίνουμε λοιπόν συγκεκριμένα παραδείγματα ανά μάθημα μελέτης, π.χ πώς μελετώ ένα κείμενο, χωρίζω παραγράφους , υπογραμμίζω λέξεις κλειδιά , γράφω πλαγιότιτλους κλπ.

Άλλος τρόπος παρέμβασης, επίσης, είναι η δημιουργία ενός συμβολαίου συμπεριφοράς, το οποίο μπορούμε, αφού το συζητήσουμε με τους εφήβους, να το αποτυπώσουμε και γραπτώς. Το γραπτό αυτό συμβόλαιο, θέλουμε να λειτουργήσει σαν μια οικογενειακή «συμφωνία», που μπορεί ν’ αναγράφει τις υποχρεώσεις των μελών της οικογένειας, με τις υπογραφές όλων στο τέλος να καταδεικνύουν την συναινετική διάθεση. Τα λεγόμενα συμβόλαια συμπεριφοράς δίνουν στον έφηβο τη δυνατότητα να λειτουργήσει υπεύθυνα και να αναλάβει συγκεκριμένες ευθύνες, αφού πρώτα διαπραγματευτεί πάνω σε θέματα που θεωρεί ότι αφορούν την δική του καθημερινότητα. Από την άλλη, δίνει στους γονείς την ευκαιρία να ιεραρχήσουν με σαφήνεια αυτό που ουσιαστικά ζητούν από τους εφήβους και να το κοινωνήσουν με τρόπο υγιή και αποδοτικό.

Φτάνοντας στο κλείσιμο, θα πρέπει να μην ξεχνάμε να τους δείχνουμε κάθε μέρα ότι τους εμπιστευόμαστε και είμαστε περήφανοι γι αυτούς. Να τους αφήνουμε να αναλαμβάνουν την ευθύνη των πράξεων τους. Οι επιτυχίες τους αλλά και οι ενδεχόμενες αποτυχίες τους είναι πρωτίστως δικές τους και όχι δικές μας. Ας τους αφήσουμε λοιπόν να δοκιμάσουν, να τεστάρουν τον εαυτό τους. Να θυμόμαστε ότι αν δεν το κάνουν τώρα, πάντα θα αμφιβάλλουν για τις δυνάμεις και τις ικανότητές τους.

Ας δώσουμε εμείς πρώτοι το παράδειγμα, αναλαμβάνοντας την ευθύνη για τα λάθη μας αλλά και απολαμβάνοντας τις επιτυχίες μας.

«Τα παιδιά δεν ακούν πάντα τους γονείς τους. Προτιμούν να  τους μιμούνται»
Τζέιμς Μπόλντουιν