Ο γιος μου πίνει και καπνίζει για “μαγκιά”

o-gios-mou-pinei-kai-kapnizei-gia-magkiaΕρώτημα αναγνώστριας

Γεια σας. Έχω δύο αγόρια 15,5 ετών που πηγαίνουν στην Α’ Λυκείου και το τελευταίο διάστημα ο ένας άρχισε να να πίνει και να καπνίζει το Σάββατο που βγαίνει έξω. Από την παρέα δεν πίνει άλλο παιδί, μόνο ένας φίλος τους που περιστασιακά βρίσκονται μαζί. Επίσης, η κοπέλα του δείχνει θαυμασμό προς τον αδελφό της που πίνει, και εξιστορεί στην παρέα ότι είναι “μάγκας”, κάτι που δεν συμμερίζεται η παρέα του. Στην οικογένεια δεν πίνουμε. Μόνο σε γιορτές και εξόδους ένα ποτήρι. Οι γονείς μας το ίδιο. Το τσιγάρο το κόψαμε όταν πήγαιναν στην Α’ Δημοτικού. Τους έχουμε μιλήσει εδώ και καιρό για τις επιπτώσεις του αλκοόλ, του καπνίσματος και των ναρκωτικών.  Προσωπικά πιστεύω ότι το κάνει για να φανεί πιο άνετος στην κοπέλα του (πλατωνική σχέση). Σας παρακαλώ, μπορείτε να μας βοηθήσετε να διαχειριστούμε την κατάσταση;

Απαντά η Ψυχολόγος – Οικογενειακή-Συστημική Σύμβουλος & Σύμβουλος Ομάδας Χριστίνα Πολυδώρου

Αγαπητή Κα,

Όπως μπορείτε να καταλάβετε, δεν είναι δυνατό μέσω διαδικτύου και χωρίς να υπάρχουν διαθέσιμες όλες  οι πληροφορίες για ένα παιδί και το ιστορικό του να δοθούν εξατομικευμένες  ερμηνείες και συμβουλές. Στην παρούσα απάντηση θα προσπαθήσω να σας δώσω κάποιες γενικές πληροφορίες σχετικά με το κάπνισμα και τη χρήση αλκοόλ κατά την εφηβεία, τον τρόπο που οι συνομήλικοι επηρεπουν τη συμπεριφορά και τις επιλογές των παιδιών καθώς και ποιος είναι ο ρόλος των γονέων σε όλο αυτό.

Αρχικά, δε θα πρέπει να παραβλέπετε την δύναμη που έχει η άποψη των συνομηλίκων στη λήψη οποιασδήποτε απόφασης από τον έφηβο. Έρευνες έχουν δείξει ότι οι έφηβοι όταν καλούνται να πάρουν μια απόφαση αναλογίζονται τόσο τους κινδύνους όσο και το τι έχουν να κερδίσουν από αυτό που θα επιλέξουν. Σε αντίθεση όμως με τους ενήλικες, είναι πιο πιθανό να αγνοήσουν τους κινδύνους μπροστά σε αυτό που έχουν να κερδίσουν, γεγονός που καθιστά τους εφήβους πιο ευάλωτους σε κάποιους κινδύνους.

Αποτέλεσμα  αυτού είναι πολλοί έφηβοι να ξεκινούν το κάπνισμα ή να αρχίσουν να καταναλώνουν αλκοόλ.

Είναι πολύ σημαντικό εσείς ως γονείς να μην δίνετε  τελεσίγραφα του τύπου: «Αν σε πιάσω να καπνίζεις/πίνεις, θα βρεθείς σε μεγάλο μπελά», γιατί με αυτόν τον τρόπο κλείνετε κάθε δίοδο επικοινωνίας. Αντ’ αυτού θα μπορούσατε να ξεκινήσετε μια συζήτηση μαζί του, ξεκινώντας κάπως έτσι: « Ώστε υπάρχου παιδιά από την παρέα που καπνίζουν, ε;» με ύφος που να επιτρέπει την κουβέντα και όχι επικριτικό. Αυτό θα ενθαρρύνει τον έφηβο να μιλήσει για αυτό μαζί σας και έτσι θα μπορέσετε να ακούσετε την άποψή του, τι σκέφτεται, πώς το βλέπει και τι σκοπεύει να κάνει. Με το να μην παίρνετε θέση και να κρατάτε μια ουδέτερη θέση, θα δώσετε τη δυνατότητα στον έφηβο να νιώσει ασφαλής και ότι θα καταλάβετε τους λόγους που προβαίνει σε αυτές τις συμπεριφορές και θα σας ανοιχτεί πιο εύκολα. Έτσι, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα στη συνέχεια της κουβέντας να σας ρωτήσει τη γνώμη σας σχετικά με αυτό. Τότε, θα έχετε τη δυνατότητα να πείτε την άποψή σας. Θα μπορούσατε ενδεχομένως να πείτε: « Το κάπνισμα ξέρουμε ότι κάνει κακό. Ειδικά σε εφήβους  που το σώμα τους δεν έχει τελειοποιηθεί και αναπτύσσεται ακόμα. Ελπίζω να το σκεφτείς πολύ σοβαρά πριν αρχίσεις να καπνίζεις συστηματικά»

Το να αποτρέψετε τον έφηβο από το να ξεκινήσει να πίνει και να καπνίζει είναι ο καλύτερος τρόπος να εξασφαλίσετε την υγεία του. Ωστόσο, είναι εξίσου σημαντικό να είστε σε θέση να κρίνετε το μέγεθος του προβλήματος και πόσο πραγματικά υπάρχει ο κίνδυνος να προβαίνει σε καταχρήσεις.

Όπως όλοι γνωρίζουμε, η εφηβεία είναι μια περίοδος πειραματισμού όπου οι έφηβοι τσεκάρουν τα όριά τους και μερικές φορές τα ξεπερνούν. Και αυτό είναι υγιές και ενδεχομένως να μην χρειάζεται και καμία παρέμβαση από τη μεριά σας. Στην περίπτωση αυτή το μόνο που χρειάζεται να κάνετε εσείς είναι να κρατάτε ανοιχτές τις διόδους επικοινωνίας με τον έφηβο, ώστε να γνωρίζει ότι μπορεί να απευθυνθεί σε εσάς σε περίπτωση που θέλει να συζητήσει μαζί σας για αυτό ή να πάρει τη γνώμη σας. Είναι σημαντικό να γνωρίζει ότι δε θα κρίνετε τις επιλογές του και ότι μπορεί να σας αποκαλύψει τι έχει κάνει χωρίς να τιμωρηθεί, αλλά για να τον καταλάβετε και να τον συμβουλέψετε όσο καλύτερα μπορείτε.

Η δική σας επέμβαση είναι επιβεβλημένη σε περίπτωση που αντιληφθείτε ότι η χρήση που κάνει τείνει να παγιωθεί και να γίνει συνήθεια. Όταν και αν δηλαδή ξεπεράσει τα όρια του πειραματισμού.

Παρακάτω παρατίθενται κάποιες συμβουλές για το πώς θα μπορούσατε να βοηθήσετε τον έφηβο να σταματήσει κάποια κακιά συνήθεια. (Προϋποτίθεται καλή επικοινωνία και αμοιβαία εμπιστοσύνη!)

Γίνετε το καλό παράδειγμα

Όπως πολύ καλά γνωρίζετε ως γονιός ασκείτε πολύ μεγάλη επιρροή στη ζωή του παιδιού σας. Αν καπνίζετε, ο έφηβος ενδέχεται να νομιμοποιήσει αυτή τη συμπεριφορά και να την υιοθετήσει πιο εύκολα. Ήταν πολύ σημαντικό και υπεύθυνο από τη μεριά σας που σταματήσατε το κάπνισμα πολύ νωρίς στη ζωή των παιδιών! Μπορεί να βοηθούσε αν σε κουβέντα που θα κάνετε μαζί του σχετικά με το κάπνισμα του αναφέρατε ότι έχετε μετανιώσει που καπνίζατε στο παρελθόν και πόσο σημαντικό ήταν για εσάς το ότι το κόψατε νωρίς (αν όντως ισχύει).

Ξεκινήστε να μιλάτε μαζί του για το θέμα

Πείτε του πόσο πολύ θα θέλατε να σταματήσει να καπνίζει και να πίνει. (Επαναλαμβάνω: Εάν καπνίζει και πίνει συστηματικά και δεν είναι σε επίπεδο υγιούς πειραματισμού). Πρόκειται για ένα σημαντικό μήνυμα. Αλλά να θυμάστε ότι σχόλια, απειλές και τελεσίγραφα θα έχουν το αντίθετο αποτέλεσμα. Αντί να θυμώνετε, ζητήστε του, προτρέψτε τον να σας εξηγήσει τους λόγους για τους οποίους προβαίνει σε αυτές τις συμπεριφορές. Είναι σημαντικό να μάθετε πού αποδίδει αυτός την συμπεριφορά του και να μην στηρίζεστε μόνο σε δικές σας ερμηνείες. Μπορεί να είναι σωστές, αλλά είναι πολύ σημαντικό να δείτε πώς το βλέπει εκείνος.

Όταν κατανοήσετε για ποιο λόγο επέλεξε να έχει αυτή τη συμπεριφορά, θα μπορέσετε να δείτε καθαρότερα το μέγεθος του προβλήματος και να βοηθήσετε τον έφηβο να σταματήσει το κάπνισμα και το αλκοόλ.

Ενθαρρύνετε τον έφηβο να μοιραστεί μαζί σας τις ανησυχίες του

Αν και οι επιπτώσεις του καπνίσματος και του ποτού είναι γνωστές, ίσως να μην είναι στο μυαλό του εφήβου. Αντί να του κάνετε κήρυγμα για τους κινδύνους, ζητήστε του να σκεφτεί και να συζητήσετε μαζί τα αρνητικά του να καπνίζει και να πίνει κανείς.

Επίσης, τα τσιγάρα και το ποτό είναι ακριβά. Ζητήστε του να υπολογίσει πόσο λιγότερα χρήματα θα χαλούσε τα Σάββατα αν δεν κάπνιζε και δεν έπαιρνε ποτά. Βάλτε τον να σκεφτεί πόσα περισσότερα πράγματα θα μπορούσε να κάνει με αυτά τα χρήματα και να αναλογιστεί  τι είναι πιο σημαντικό.

Γενικά, είναι σημαντικό οι έφηβοι να γνωρίζουν ότι οι γονείς τους βρίσκονται εκεί και θα είναι πάντα εκεί όχι για να τους κρίνουν και να τους τιμωρούν, αλλά για να τους ακούνε, να τους καταλαβαίνουν και να τους βοηθούν όταν το χρειάζονται. Είναι όμως εξίσου σημαντικό και οι γονείς να δίνουν στους εφήβους την ελευθερία και το χώρο να πειραματιστούν και να δοκιμάσουν όσα μπορούν από την ενήλικη ζωή, παραμένοντας όσο κοντά χρειάζεται ώστε να επεμβαίνουν όταν τα πράγματα ξεφεύγουν δείχνοντας κατανόηση και σεβασμό.

Ελπίζω να σας βοήθησα μέχρι το σημείο που μου είναι επιτρεπτό στη συγκεκριμένη συνθήκη. Παραμένω στη διάθεσή σας  σε περίπτωση που χρειαστείτε οτιδήποτε άλλο.

Με εκτίμηση,

Χριστίνα Πολυδώρου
Ψυχολόγος
Οικογενειακή-Συστημική Σύμβουλος & Σύμβουλος Ομάδας
Σύμβουλος Επαγγελματικού Προσανατολισμού