Κατάθλιψη και Εφηβεία

Γράφει στο efiveia.gr η Παιδοψυχίατρος Θεοφανώ Πασιουρτίδη

Τον τελευταίο καιρό η Κλειώ έχει πολλά νεύρα. Φωνάζει με το παραμικρό, είναι ευερέθιστη  και συχνά κλείνεται στο δωμάτιο της… Κάποιες φορές η μαμά της, την έχει πιάσει να κλαίει και να είναι πολύ απογοητευμένη με τη ζωή. Από συζητήσεις που έχουν κάνει φαίνεται να βλέπει το μέλλον της με απαισιοδοξία και η αυτοεκτίμηση της φαίνεται να έχει πέσει και άλλο. Βγαίνει καμιά φορά με τις φίλες της αλλά κατά γενική ομολογία έχει μειώσει τις εξόδους της. Όσον αφορά το διάβασμα και εκεί βουτιά… κάποιες φορές λέει ότι δεν έχει όρεξη, άλλοτε ότι δεν μπορεί να συγκεντρωθεί και άλλοτε ότι δεν βρίσκει νόημα στο να διαβάσει πια.

Η Ζωή είναι και αυτή κλεισμένη στο δωμάτιο της, με το κινητό τις περισσότερες ώρες, δεν θέλει να συζητάει και εκνευρίζεται αν η μαμά της της «ανοίξει κουβέντα».  Όταν έρχονται οι φίλες της είναι ευδιάθετη και διασκεδάζει να κανονίζει πράγματα μαζί τους. Η Ζωή βγαίνει περισσότερο και μάλιστα το ότι δεν «μαζεύεται» είναι αιτία των καβγάδων τους με τους γονείς της. Επίσης ούτε η Ζωή διαβάζει…

Η Μαρία χώρισε με το αγόρι της… και αυτή στεναχωριέται, κλαίει και κλείνεται στο δωμάτιο της χωρίς καμία όρεξη για διάβασμα.

Η Κλειώ, η Μαρία και η Ζωή έχουν κάποιες ομοιότητες όσον αφορά τη συμπεριφορά τους το τελευταίο διάστημα. Ωστόσο οι καταστάσεις που αντιμετωπίζουν είναι διαφορετικές. ‘Ένα από τα παραπάνω κορίτσια έχει κατάθλιψη και χρειάζεται την κατάλληλη βοήθεια.

Η Ζωή δείχνει κάποιες έντονες συμπεριφορές  στα πλαίσια της εφηβείας της, η Μαρία είναι στεναχωρημένη γιατί χώρισε όμως δεν έχει κατάθλιψη αλλά η Κλειώ έχει κατάθλιψη. Και όσο παραμένει σε αυτή την κατάσταση χωρίς την κατάλληλη βοήθεια μπορεί να θέτει τον εαυτό της σε κίνδυνο.

Δεν είναι ξεκάθαρο εάν το σύμπτωμα της κατάθλιψης διαφέρει από τη φυσιολογική λύπη στο είδος ή μόνο σε βαθμό. Στοιχεία που διακρίνουν τη λύπη από την κατάθλιψη αποτελούν η σοβαρότητα, η επιμονή των συμπτωμάτων και η ποιότητα της διάθεσης πράγμα που σημαίνει ότι τα παιδιά και οι έφηβοι με κατάθλιψη περιγράφουν τη διάθεση τους ποιοτικά διαφορετική από τη συνηθισμένη λύπη.

Η εφηβεία επίσης αποτελεί μία περίοδο όπου το άτομο βιώνει πολλές αλλαγές, σωματικά, βιολογικά και ψυχολογικά. Ωστόσο η εφηβεία δεν είναι συνώνυμη της κατάθλιψης παρότι μπορεί να παρατηρούνται περισσότερες συναισθηματικές μεταβολές ή έντονες αντιδράσεις στη συμπεριφορά σε καταστάσεις όπως χωρισμός, χαμηλές σχολικές επιδόσεις ή προβλήματα με φιλικές σχέσεις.

Η εφηβεία όμως είναι παράλληλα και μία περίοδος όπου η κατάθλιψη είναι πράγματι συχνότερη και μάλιστα στα κορίτσια. Υπολογίζεται από έρευνες ότι συμβαίνει σε ένα ποσοστό 3-8%.

Κλινικά η κατάθλιψη στους εφήβους χαρακτηρίζεται από διάχυτη και επίμονη θλίψη. Πολλές φορές στους εφήβους μπορεί αντί το καταθλιπτικό συναίσθημα να υπάρχει ευερεθιστότητα. Αυτό πολλές φορές έχει σαν αποτέλεσμα να θεωρείται ότι ο έφηβος έγινε ιδιότροπος, ότι όλα του φταίνε και να δημιουργεί παντού προβλήματα. Συνήθως ένα καταθλιπτικός έφηβος περιορίζει τις δραστηριότητες που του προσφέρουν ευχαρίστηση και που απαιτούν ενέργεια. Είναι χαρακτηριστική η αρνητική κριτική προς τον εαυτό και οι αρνητικές σκέψεις για το μέλλον τους.  Η πτώση της σχολικής επίδοσης είναι χαρακτηριστική στην κατάθλιψη της εφηβείας. Σωματικά συμπτώματα όπως πονοκέφαλοι και κοιλιακοί πόνοι παρατηρούνται συχνά. Συχνή είναι επίσης και η έντονη κούραση και μείωση της ενέργειάς του.

Άλλα συμπτώματα είναι η μειωμένη συγκέντρωση και προσοχή, η μειωμένη αυτοεκτίμηση και εμπιστοσύνη στον εαυτό, ιδέες ενοχής και αναξιότητας, απαισιόδοξες προοπτικές για το μέλλον, ιδέες ή πράξεις αυτοκαταστροφής ή αυτοκτονίας, διαταραχές του ύπνου ή της όρεξης. Η διάθεση αλλάζει λίγο από μέρα σε μέρα και δεν επηρεάζεται από περιστάσεις.  Μπορεί ωστόσο να παρουσιάζει χαρακτηριστική ημερήσια διακύμανση όπως προχωράει η ήμερα. Μη τυπικές εικόνες ωστόσο είναι κοινές κατά την εφηβεία. Σε μερικές περιπτώσεις το άγχος, η δυσφορία και η κινητική ανησυχία είναι δυνατό να επικρατούν κατά διαστήματα της κατάθλιψης και η μεταβολή του συναισθήματος να συγκαλύπτεται από άλλα χαρακτηριστικά όπως η ευερεθιστότητα ή από κατανάλωση οινοπνευματωδών ή από οιστριονική συμπεριφορά και επίταση προ υπάρχοντών φοβικών ή ιδεοληπτικών συμπτωμάτων ή από ενασχολήσεις υποχονδριακού τύπου. Η διάρκεια των συμπτωμάτων για να τεθεί η διάγνωση πρέπει  να είναι τουλάχιστον δύο βδομάδες. Βραχύτερης διάρκειας συμπτώματα μπορεί να είναι αποδεκτά για τη διάγνωση αν τα συμπτώματα είναι ασυνήθες έντονα και χαρακτηρίζονται από αιφνίδια έναρξη.

Για τη θεραπεία της κατάθλιψης προτείνεται άμεση εμπλοκή και ψυχοεκπαίδευση της οικογένειας για να κατανοήσουν την κατάσταση.  Επίσης σημαντική είναι η διαμεσολάβηση και η υποστήριξη και στο σχολείο ώστε παράγοντες που προκαλούν υψηλού βαθμού στρες να μειωθούν. Παράλληλα χρειάζεται υποστήριξη του εφήβου με ατομική ψυχοθεραπεία ενώ σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να χρειάζεται και  φαρμακευτική αγωγή.

Οι γονείς που παρατηρούν ότι το παιδί τους έχει σταθερά καταθλιπτική ή ευερέθιστη διάθεση με παράλληλη απώλεια του ενδιαφέροντος από ευχάριστες δραστηριότητες ή/και αυτοκαταστροφικές σκέψεις, απαισιόδοξες σκέψεις για το μέλλον ή σωματικά συμπτώματα που δεν αποδίδονται σε άλλη ιατρική κατάσταση καλό είναι να απευθύνονται για βοήθεια. Η κατάθλιψη είναι μία κατάσταση που μπορεί να αντιμετωπιστεί ενώ όσο μένει αδιάγνωστή μπορεί να έχει επικίνδυνες συνέπειες.