Πόσο εύκολη είναι η φιλία στον έφηβο με Δ.Ε.Π.Υ;

depy-kai-efiveia-poso-efkoli-einai-i-filia-stous-efivous-me-depyΓράφει στο efiveia.gr η Ψυχολόγος Βασιλική Τσούτσου

Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής-Υπερκινητικότητα είναι μια διαταραχή που αφορά αρκετά παιδιά. Η διάγνωση συνήθως γίνεται με την είσοδο του παιδιού στο σχολικό περιβάλλον, όπου το παιδί καλείται να αντιμετωπίσει μια πιο «αυστηρή» καθημερινότητα. Οι μαθησιακές απαιτήσεις αυξάνονται και το παιδί με Δ.Ε.Π.Υ. πρέπει να προσαρμοστεί σε αυτές. Εκτός όμως από τις μαθησιακές απαιτήσεις στο σχολείο το παιδί καλείται να αντιμετωπίσει και τις κοινωνικές προκλήσεις. Οι βασικοί κανόνες συμπεριφοράς,  και η ανάπτυξη φιλικών σχέσων είναι θέματα που απασχολούν το παιδί με Δ.Ε.Π.Υ.

Σύμφωνα με έρευνες, τα παιδιά με Δ.Ε.Π.Υ. δυσκολεύονται ιδιαίτερα στην δημιουργία φιλίας, αλλά και στην διατήρησή της για αρκετό διάστημα. Επίσης, βιώνουν πιο έντονα την ματαίωση και την απογοήτευση από τις φιλικές σχέσεις απ’ ό,τι τα συνομήλικα παιδιά χωρίς Δ.Ε.Π.Υ.

Η παρορμητικότητα και η υπερκινητικότητα είναι κάποια από τα χαρακτηριστικά του παιδιού, τα οποία δυσκολεύουν τους συνομήλικούς του.  Ταυτόχρονα, το παιδί με Δ.Ε.Π.Υ. ίσως δυσκολεύεται στην κατανόηση των συναισθημάτων των άλλων, στην διαχείριση των δικών του συναισθημάτων και στην εφαρμογή των κανόνων στο παιχνίδι.

Ωστόσο, η κοινωνικοποίηση των παιδιών με τη συγκεκριμένη διαταραχή είναι πολύ σημαντική γιατί έτσι εξασφαλίζεται η όσο το δυνατόν καλύτερη συσχέτιση με το περιβάλλον του σχολείου. Ένα παιδί με διάσπαση προσοχής και υπερκινητικότητα, συνήθως αποφεύγει το σχολείο και τις υποχρεώσεις του. Ο λόγος είναι η δυσκολία που έχει στην παρακολούθηση, η έλλειψη υπομονής, η υπερκινητικότητα και άλλα συμπτώματα που ακολουθούν την διαταραχή.

Η ανάπτυξη φιλίας είναι από τα πιο σημαντικά πράγματα που μπορεί να κατακτήσει ένα παιδί με Δ.Ε.Π.Υ. στο χώρο του σχολείου. Όταν το παιδί αποκτήσει φίλους και μπορέσει να ακολουθήσει την ομάδα των συνομηλίκων στις δραστηριότητές της, τότε νιώθει ότι ανήκει κάπου και ότι μπορεί να παρακολουθήσει και το μαθησιακό μέρος της εκπαιδευτικής διαδικασίας.

Στην εφηβεία ο ρόλος των φίλων είναι ακόμη πιο σημαντικός γιατί η φιλία είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής του εφήβου. Μέσα από τις φιλικές σχέσεις ο έφηβος αναπτύσσει την προσωπικότητά του και οδηγείται ομαλότερα στην ανεξαρτητοποίηση.

Εστιάζοντας, λοιπόν, στα θετικά στοιχεία του παιδιού μπορούμε να ενισχύσουμε τις κοινωνικές του δεξιότητες. Τα παιδιά και οι έφηβοι με Δ.Ε.Π.Υ. μπορούν να γίνουν ιδιαίτερα δημιουργικοί καθώς παθιάζονται εύκολα με όσα τους ενδιαφέρουν. Η παρορμητικότητά τους και η γρήγορη εναλλαγή δραστηριοτήτων μπορούν να τα διευκολύνουν σε κάποιες καταστάσεις.

Η θετική ανατροφοδότηση είναι ένα βοηθητικό βήμα για τον έφηβο με Δ.Ε.Π.Υ. Όταν ο έφηβος με Διαταραχή Προσοχής δυσκολεύεται στις κοινωνικές του δεξιότητες, τότε είναι καλό να του μιλάμε με θετικό τρόπο και όχι με επικριτικό. Αν τονίσουμε τι δεν έκανε καλά είναι πιθανό να προκαλέσουμε γρήγορη απογοήτευση και παραίτηση από περαιτέρω προσπάθεια. Μπορούμε να πούμε: «Είναι εκνευριστικό όταν δεν γίνονται τα πράγματα όπως τα περιμένεις και το καταλαβαίνω αυτό». Επίσης, είναι σημαντικό να εξηγούμε τι συναισθήματα προκαλούνται στους άλλους. Έτσι, μπορούμε να πούμε: «Όταν αντιδράς έτσι, ο φίλος σου θα νομίζει ότι…, θα ενοχληθεί αν…».

Ένας πιο εύκολος τρόπος για την καλλιέργεια της φιλίας είναι η ανάπτυξη δυαδικών σχέσεων. Το παιδί με Δ.Ε.Π.Υ. θα σχετιστεί πιο εύκολα σε ατομικό επίπεδο, παρά σε ομαδικό. Φροντίζουμε λοιπόν να ενισχύουμε τη φιλία με ένα άλλο παιδί, το οποίο θα επιλέξει ο έφηβος, καλώντας το σπίτι ή οργανώνοντας εξόδους που ενδιαφέρουν και τα δύο παιδιά. Εδώ είναι καλό να σκεφτούμε ότι ο έφηβος με Δ.Ε.Π.Υ. είναι πιθανό να κουραστεί και να βαρεθεί σχετικά γρήγορα, επομένως υπολογίζουμε τη διάρκεια της εξόδου σύμφωνα με τις αντοχές του εφήβου. Για παράδειγμα, μια βόλτα σε Μουσείο δεν ενδείκνυται, αντίθετα μια βόλτα σε λούνα-παρκ είναι ιδανική.

Μερικές φορές ο έφηβος με Δ.Ε.Π.Υ. χρειάζεται υπενθύμιση για την εφαρμογή βασικών κανόνων. Ένας τρόπος είναι η πρόληψη. Προτού δεχθεί την επίσκεψη ενός φίλου, ή προτού ξεκινήσει για την έξοδο με την παρέα, είναι καλό να τον βοηθήσουμε να ανακαλέσει τους κανόνες που πρέπει να θυμάται. Με απλές ερωτήσεις σε μορφή παιχνιδιού και όχι με την έννοια αυστηρού ελέγχου, βάζουμε τον έφηβο στη διαδικασία αυτο-υπενθύμισης των βασικών κοινωνικών δεξιοτήτων. Για παράδειγμα μπορούμε να τον ρωτήσουμε: «Τι θα κάνεις αν ο φίλος σου θέλει να κάνετε κάτι άλλο από αυτό που προτιμάς εσύ;» «Τι θα κάνεις αν παραγγείλετε ένα φαγητό που δεν σου αρέσει / αν δεν δείτε την ταινία που θες εσύ;»

Τέλος, είναι σημαντικό να θυμούνται οι γονείς ότι η φιλία είναι κάτι που πρέπει να απολαμβάνει ο έφηβος και όχι κάτι που πρέπει να γίνει αναγκαστικά. Πολλές φορές το άγχος των γονέων για την κοινωνικοποίηση του παιδιού μεταφέρεται και στο παιδί και έτσι έρχονται αντίθετα αποτελέσματα. Κάθε παιδί με Δ.Ε.Π.Υ.είναι ξεχωριστό και έχει τους δικούς του χρόνους οι οποίοι πρέπει να γίνονται σεβαστοί από τους γονείς.