ΔΕΠ-Υ, εφηβεία και παραβατική συμπεριφορά

Γράφει στο efiveia.gr η Κοινωνιολόγος- Εγκληματολόγος, Ψυχοθεραπεύτρια Μαριλένα Γκρέμου, Συνεργάτης του Κέντρου Συναισθηματικών & Αναπτυξιακών Διαταραχών Κων. Μπόλιας

Η ΔΕΠ-Υ είναι μια χρόνια διαταραχή η οποία αφορά όλες τις ηλικίες. Στην εφηβεία είναι δυνατό τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ να παρουσιαστούν με άλλα πρόσωπα (προβλήματα) και αυτό να κάνει τη διάγνωση πιο δύσκολη. Η έγκαιρη, σωστή διάγνωση είναι αναγκαία, για να αποτρέψει τη δημιουργία σοβαρότερων προβλημάτων, όπως σχολικής αποτυχίας, χρόνιου άγχουςκατάθλιψης, αντικοινωνικής συμπεριφοράς, παραπτωματικών πράξεων και αποτυχίας στην επαγγελματική και οικογενειακή αποκατάσταση. Συνολικά, τα πρωτεύοντα χαρακτηριστικά είναι η ελλειμματική προσοχή και η υπερδραστηριότητα. Για να τεθεί η διάγνωση, πρέπει να υπάρχουν και τα δύο και να είναι εμφανή σε περισσότερες από μία πτυχές της καθημερινότητας, (π.χ. στο σπίτι, στο σχολείο, στο χώρο του ιατρείου).

ΕΦΗΒΕΙΑ

Η εφηβεία ορίζεται από το χρονικό διάστημα, το οποίο ξεκινάει με την εμφάνιση των πρώτων σημείων της ήβης και καταλήγει στην ενηλικίωση του ατόμου.

Με τον όρο « ήβη » περιγράφουμε τις σωματικές και βιολογικές αλλαγές που αρχίζουν ( κατά μέσο όρο ) στην ηλικία των 12 ετών για τα κορίτσια και των 14 ετών για τα αγόρια. Παρουσιάζεται έντονη αλλαγή της εικόνας του σώματος, και της εικόνας εαυτού.

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά των ατόμων με ΔΕΠ-Υ στην εφηβεία;

Στην εφηβεία τα συμπτώματα της υπερκινητικότητας μειώνονται, ενώ είναι έντονη η παρουσία της παρορμητικότητας, και στο επίκεντρο εμφανίζονται σοβαρά προβλήματα συμπεριφοράς. Περιγράφονται συναισθηματικά ανώριμα, ανεύθυνα, με δυσκολία να παραμείνουν σε σχέσεις και γενικά με υποδεέστερες κοινωνικές δεξιότητες, χαμηλή αυτοεκτίμηση και με κακή σχολική επίδοση και αδιαφορία για τη μάθηση.

Οι έφηβοι με ΔΕΠ-Υ δυσκολεύονται να ολοκληρώσουν το στόχο τους, έχουν δυσκολία να εστιάσουν την προσοχή τους, είναι παρορμητικοί και συχνά, αλλά όχι πάντα, διακατέχονται από υπερβολική δραστηριότητα ή ανησυχία. H δυσκολία στη συγκέντρωση, η δυσκολία στην ταξινόμηση πληροφοριών και η έλλειψη προσοχής μπορούν να οδηγήσουν σε μειωμένη σχολική απόδοση, ενώ η παρορμητική συμπεριφορά μπορεί να επηρεάσει τις κοινωνικές τους σχέσεις. Ενώ η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής με ή χωρίς Yπερκινητικότητα είναι, μια πολύ κοινή διαταραχή ανάμεσα στα παιδιά, στην εφηβεία όμως είναι συχνά δύσκολο να διαγνωσθεί, γιατί κρύβεται πίσω από άλλα προβλήματα.

Άγχος, Αντικοινωνική συμπεριφορά, Καταναγκασμοί, εμμονές, Τικ, Μαθησιακή αποτυχία.

Είναι υπερβολικά ομιλητικός και θορυβώδης, στριφογυρίζει ακόμη και σε καταστάσεις εξωτερικής ηρεμίας. Είναι ανυπόμονος, απαιτητικός και δεν αντέχει τις ματαιώσεις. Δυσκολεύεται να δεχθεί κανόνες και να σεβαστεί την επιβαλλόμενη πειθαρχία.

Η ελλειμματική προσοχή καθιστά τον έφηβο ανίκανο να συγκεντρωθεί και να εκτελέσει καθήκοντα που απαιτούν προσήλωση προσοχής. Αδυνατεί να εστιάσει την προσοχή του σε λεπτομέρειες ή/και κάνει λάθη απροσεξίας στο σχολείο ή σε άλλες δραστηριότητες. Αποφεύγει να εμπλακεί σε καθήκοντα που απαιτούν σταθερή και αδιάλειπτη νοητική προσπάθεια (όπως σχολική εργασία ή μελέτη για το σχολείο στο σπίτι). Συχνά φαίνεται να μην ακούει όταν του μιλούν κατευθείαν. Παρουσιάζει δυσκολίες να οργανώσει καθήκοντα και δραστηριότητες.

Οι έφηβοι με ΔΕΠΥ δεν τα καταφέρνουν καλά στο σχολείο και σε διάφορες κοινωνικές καταστάσεις. Αναπτύσσει δύσκολα φιλίες λόγω της ανικανότητάς τους να συνεργαστούν με συνομηλίκους. Δεν τα καταφέρνει να είναι μέλος μιας ομάδας ούτε να διατηρήσει φιλίες.

Συναισθηματικά ο έφηβος με ΔΕΠΥ μπορεί να βιώνει απόρριψη και παρουσιάζει χαμηλή αυτοεκτίμηση.

ΠΑΡΑΒΑΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΔΕΠ- Υ

Η παρορμητικότητα αναφέρεται στην αδυναμία ελέγχου μίας αντίδρασης παρά τις αρνητικές συνέπειες αυτής.

Οι διαταραχές συμπεριφοράς με μορφές αντιδραστικής, προκλητικής, επιθετικής συμπεριφοράς, συνυπάρχουν με την υπερκινητικότητα.

Επιπλέον, οι έφηβοι με ΔΕΠΥ βιώνουν συχνά συναισθηματικές μεταπτώσεις, καθώς και παροδικές εκρήξεις θυμού. Είναι πιθανότερο να εμπλακούν σε ατυχήματα όπως φιλονικίες, τραυματισμούς από σκυλιά, καθώς και εγκαύματα. Παράλληλα, ακολουθούν τρόπο ζωής που περιλαμβάνει κάπνισμα, κατανάλωση οινοπνεύματος, επικίνδυνη σεξουαλική ζωή, αδυναμία χρονικής ακρίβειας (κυρίως λόγω χρόνιων προβλημάτων ύπνου), έλλειψη συγκρότησης και μειωμένη φροντίδα της υγείας τους.

Διαταραχή ελλειμματικής προσοχής υπερκινητικότητας και χρήση ουσιών

Η συννόσηση με κατάχρηση ουσιών απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή λόγω των υψηλών ποσοστών εμφάνισης ΔΕΠΥ σε τέτοιους πληθυσμούς. Το οινόπνευμα και η κάνναβη αποτελούν τις συχνότερα χρησιμοποιούμενες ουσίες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, στους ασθενείς με ΔΕΠΥ που κάνουν χρήση ουσιών περιγράφονται παράδοξες αντιδράσεις μετά από τη χρήση, όπως αίσθημα ηρεμίας, καλύτερη συγκέντρωση και μικρότερου βαθμού παρορμητικότητα.

Ποια είναι η παρέμβαση;
  1. Συμβουλευτική: Η συμβουλευτική γονέων σκοπό έχει να πληροφορήσει τους γονείς και να τους βοηθήσει να βρουν τρόπους για να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα της καθημερινής ζωής με τον υπερκινητικό έφηβο,
  1. Ψυχοθεραπεία: O έφηβος με ΔΕΠΥ πρέπει να βοηθηθεί να αναγνωρίσει τις προσωπικές του ικανότητες και να τις αναπτύξει. Όσο οι ικανότητές του θα βελτιώνονται, τόσο θα αυξάνει η αυτοεκτίμηση. Αποφασιστικής σημασίας για την εξέλιξη της διαταραχής είναι η καταλληλότητα του θεραπευτικού πλαισίου. Σταθερό, δομημένο αλλά ευέλικτο θεραπευτικό πλαίσιο με ατομική προσέγγιση για κάθε έφηβο, όπου να προσφέρει δυνατότητες βελτίωσης της συμπτωματολογίας.
  2. Φαρμακευτική αγωγή : Στις βαρύτερες περιπτώσεις και όταν οι ανωτέρω θεραπευτικές προσεγγίσεις αποδειχθούν ανεπαρκείς, προτείνεται φαρμακοθεραπεία.
  1. Ψυχοεκπαίδευση : Ο έφηβος, οι γονείς του, το σχολείο και όποιοι εμπλέκονται πρέπει να ενημερωθούν για την καλύτερη αντιμετώπιση του :
  • Βελτίωση της επικοινωνίας και κατανόηση,
  • Αναζήτηση λειτουργικότερων τρόπων διαχείρισης των συγκρούσεων,
  • Ενημέρωση πάνω σε θέματα ψυχοσυναισθηματικής ανάπτυξης,
  • Κατανόηση κ διαχείριση δυσκολιών των γονέων,
  • Αλληλεπίδραση με άλλους γονείς.