Μπλε Φάλαινα, η θανάσιμη

Γράφει στο efiveia.gr η Ψυχολόγος, MSc Εγκληματολογίας Κωνσταντίνα Καστελιώτη, συνεργάτης του Δικτύου Psy-Counsellors

Πολλοί έφηβοι περνούν πλέον όλο και περισσότερο χρόνο στο διαδίκτυο αξιοποιώντας  τις δυνατότητες που αυτό προσφέρει. Παράλληλα όμως, βρίσκονται εκτεθειμένοι στους κινδύνους που ελλοχεύουν σε αυτό υπό την κάλυψη της ανωνυμίας.

Ένας από τους σύγχρονους σοβαρότερους κινδύνους είναι το ηλεκτρονικό «παιχνίδι» «Μπλε Φάλαινα» (“Blue Whale Challenge”). Δημιουργός του φέρεται να είναι ένας 21χρονος Ρώσος ο οποίος συνελήφθη τον περασμένο Δεκέμβριο. Δυστυχώς όμως η σύλληψή του δεν απέτρεψε την παγκόσμια εξάπλωση της «Μπλε Φάλαινας», η οποία μέχρι σήμερα εκτιμάται ότι συνδέεται με πάνω από 300 θανάτους ανηλίκων, με τους 130 να έχουν σημειωθεί στη Ρωσία.

Η προσέγγιση των εφήβων γίνεται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου κάποιος άγνωστος τους προσκαλεί να συμμετέχουν στο συγκεκριμένο «παιχνίδι» το οποίο υπόσχεται αδρεναλίνη και έντονες συγκινήσεις. Ο έφηβος καλείται να ολοκληρώσει κάποιες δοκιμασίες μέσα σε ένα διάστημα 50 ημερών, ξεκινώντας από απλές «προκλήσεις» οι οποίες κλιμακώνονται σε όλο και πιο επικίνδυνες με αποκορύφωμα την τελευταία που οδηγεί τον έφηβο στην αυτοκτονία. Φυσικά, υπάρχει μυστικότητα ως προς την ταυτότητα εκείνου που υπαγορεύει τις δοκιμασίες και την ίδια μυστικότητα αναμένεται να τηρήσει και ο έφηβος και να μην αποκαλύψει σε κανέναν τη συμμετοχή του στο εν λόγω «παιχνίδι». Επίσης, ο έφηβος θα πρέπει να στέλνει μετά από κάθε δοκιμασία βίντεο ή φωτογραφία που να αποδεικνύει την επιτυχή ολοκλήρωσή της. Σε περίπτωση που θελήσει να διακόψει τη συμμετοχή του στο «παιχνίδι», δέχεται απειλές από τον «διαχειριστή» με σκοπό την τρομοκράτησή του.

Τι είναι όμως αυτό που προσελκύει το ενδιαφέρον των εφήβων και τους οδηγεί να ασχοληθούν καταρχήν με ένα τέτοιο «παιχνίδι»; Ο σχεδιασμός της «Μπλε Φάλαινας» λαμβάνει υπόψη του ακριβώς μερικά ζητούμενα της εφηβικής ηλικίας: την αναζήτηση των έντονων συγκινήσεων, την υπερβολή, την απάντηση στην πρόκληση, την υπέρβαση των ορίων. Καλεί τους εφήβους να αποδείξουν (άραγε σε ποιον;) ότι είναι ξεχωριστοί, τολμηροί και τελικά ικανοί για όλα, ακόμα και να αφαιρέσουν την ίδια τους τη ζωή.

Οι σύγχρονοι έφηβοι, έχοντας πρόσβαση σε άπειρες πληροφορίες και εικόνες, συχνά έχουν την αίσθηση ότι «τα έχουν δει όλα» και τίποτα πια δεν τους εντυπωσιάζει. Έτσι, προκειμένου να παρουσιάσουν και να βιώσουν κάτι το «μοναδικό», ωθούνται σε όλο και πιο ακραίες συμπεριφορές. Ενδεικτικό παράδειγμα αποτελεί η μόδα των εντυπωσιακών selfies, όπου μερικοί έφηβοι κινδύνευαν σοβαρά ποζάροντας σε μη ασφαλή μέρη προκειμένου να εξασφαλίσουν την πολυπόθητη selfie.

Μόνο που στην «Μπλε Φάλαινα» δεν πρόκειται για μια στιγμιαία αποτύπωση αλλά για μια σειρά διαδικασιών η οποία οδηγεί το άτομο σταδιακά στην πλήρη χειραγώγηση με τίμημα τον αυτοτραυματισμό και ίσως και την ίδια του τη ζωή. Επιπλέον, το γεγονός ότι έχει παγκόσμια επίδραση σε εφήβους που μεγαλώνουν σε διαφορετικές μεταξύ τους κοινωνίες είναι ενδεικτικό της επιτακτικής ανάγκης για ενίσχυση της κριτικής σκέψης στους εφήβους αλλά και της εκμάθησης τρόπων να προστατεύουν τον εαυτό τους.

Στην Ελλάδα έχουν ήδη εκδηλωθεί τα πρώτα κρούσματα που συνδέονται με το συγκεκριμένο ηλεκτρονικό «παιχνίδι», μέσα από καταγγελίες και για αυτοτραυματισμό. Πρόσφατα, η Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος εξέδωσε ανακοίνωση με την οποία προτρέπει γονείς και εκπαιδευτικούς να επαγρυπνούν για τυχόν σχεδιασμό εφήβων για συμμετοχή στις δοκιμασίες της «Μπλε Φάλαινας» και αν υποπτευθούν κάτι τέτοιο να επικοινωνούν άμεσα με τη Διεύθυνση Ηλεκτρονικού Εγκλήματος με τους εξής τρόπους:

Τηλεφωνικά: 11188
Στέλνοντας e-mail στο: ccu@cybercrimeunit.gov.gr
Μέσω της εφαρμογής (application) για έξυπνα τηλέφωνα (smart phones): CYBERΚΙD
Μέσω twitter: @CyberAlertGR

Επιπλέον, αξίζει να σημειωθεί ότι και σε αυτό το ζήτημα η ειλικρινής και διαρκής επικοινωνία των γονέων με το παιδί τους μπορεί να δράσει προληπτικά αποτρέποντας τον κίνδυνο. Ακόμα, οι γονείς μπορούν να ενημερώσουν λεπτομερώς τον έφηβο για τα χαρακτηριστικά του συγκεκριμένου «παιχνιδιού» ώστε εκείνος να αναγνωρίσει μια πιθανή πρόσκληση και να προβεί σε άμεση καταγγελία έχοντας αποθηκεύσει την ηλεκτρονική συνομιλία.

Τέλος, είναι χρήσιμο, εφόσον οι γονείς παρατηρήσουν αλλαγές στη συμπεριφορά του παιδιού τους, να συζητούν ψύχραιμα μαζί του δίνοντας του τη σιγουριά ότι μπορεί να βρεθεί λύση και ότι το υποστηρίζουν ανά πάσα στιγμή, αντιμετωπίζοντας μαζί του οποιαδήποτε απειλή, ηλεκτρονική ή μη.